
درد شانهای که شبها بیدارتان میکند، سختی در بالا بردن دست برای شانه کردن مو یا برداشتن چیزی از قفسه، و احساس ضعف در بازو، از علائمی است که بسیاری از مراجعان میانسال ما تجربه میکنند.درواقع یکی از علتهای مهم این علائم پارگی روتاتور کاف است؛ آسیبی در تاندونهایی که مفصل شانه را پایدار نگه میدارند. به گفتهی انجمن جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS)، پارگی روتاتور کاف از علتهای شایع درد و ناتوانی شانه در بزرگسالان است. با این حال بسیاری از بیماران بدون جراحی و با یک برنامهی درست فیزیوتراپی به بهبود قابل توجهی دست پیدا میکنند. در این مقاله توضیح میدهیم روتاتور کاف چیست، انواع پارگی این عضو بدن کداماند و چه علائمی دارند همچنین درمان از کجا شروع میشود.
روتاتور کاف چیست؟
شانه یکی از متحرکترین مفصلهای بدن است؛ سر استخوان بازو مثل توپی است که روی یک سطح کمعمق در کتف قرار گرفته است. چیزی که این توپ را در جای خود نگه میدارد و در عین حال اجازهی چرخش و بالا بردن دست را میدهد، مجموعهای از چهار عضله و تاندونهای آنهاست که «روتاتور کاف» نام دارد. تاندونهای این چهار عضله مانند یک کلاهک، سر استخوان بازو را میپوشانند.
هر یک از این عضلات در حرکت خاصی نقش دارد: بالا بردن دست به پهلو، چرخاندن بازو به داخل و خارج و پایدار نگه داشتن مفصل هنگام حرکت. طبق آمار معتبر، بیشتر پارگیها در تاندون عضلهی فوقخاری (سوپرااسپیناتوس) رخ میدهد؛ تاندونی که از زیر قوس استخوانی بالای شانه عبور میکند و بیشترین فشار را در بالا بردن دست تحمل میکند.
انواع پارگی روتاتور کاف
آسیب دیدگی آن بر اساس عمق و نحوهی ایجاد تقسیمبندی میکنند. دانستن نوع پارگی به انتخاب درمان کمک میکند:
- پارگی نسبی: فقط بخشی از ضخامت تاندون آسیب دیده است. تاندون هنوز به استخوان متصل است، اما نازکتر و ضعیفتر شده است.
- پارگی کامل (تمام ضخامت): تاندون در بخشی یا تمام عرض خود از استخوان جدا شده است. این نوع پارگی میتواند کوچک یا بزرگ باشد.
از نظر علت هم دو نوع اصلی داریم:
- پارگی حاد: ناشی از یک حادثهی مشخص؛ مثل زمین خوردن روی دست کشیده یا بلند کردن ناگهانی یک بار سنگین. گاهی همراه با شکستگی یا دررفتگی شانه دیده میشود.
- پارگی تخریبی (دژنراتیو): شایعترین نوع که بهتدریج و در اثر فرسایش مرتبط با سن، حرکات تکراری و کاهش خونرسانی تاندون ایجاد میشود. طبق AAOS افراد بالای ۴۰ سال، کسانی که کارشان شامل حرکات تکراری بالای سر است و ورزشکاران در معرض خطر بیشتری هستند؛ بهویژه در ورزشهایی که حرکات مکرر دست بالای سر دارند.
نکتهی قابل توجه این است که برخی پارگیهای تخریبی هیچ دردی ایجاد نمیکنند و فقط در تصویربرداری دیده میشوند. به همین دلیل تصمیم درمانی همیشه بر اساس علائم و عملکرد بیمار گرفته میشود، نه فقط گزارش تصویربرداری.
علائم پارگی روتاتور کاف
علائم پارگی روتاتور کاف بسته به نوع و اندازهی آسیب رخ داده متفاوت است. علائم شایع موارد زیر هستند.
- درد در حالت استراحت و بهخصوص درد شبانه؛ مخصوصاً وقتی روی شانهی درگیر میخوابید.
- درد هنگام بالا بردن یا پایین آوردن دست، بهویژه در دامنهی میانی حرکت.
- ضعف هنگام بالا بردن یا چرخاندن بازو؛ مثلاً سختی در شانه کردن مو، بستن کمربند یا برداشتن وسیله از قفسه.
- صدای ترق یا ساییدگی هنگام حرکت شانه.
در پارگی حاد، معمولاً درد شدید و ناگهانی و ضعف فوری بازو بعد از حادثه دیده میشود. در پارگی تخریبی، درد بهتدریج و در طول چند هفته یا چند ماه بیشتر میشود و ممکن است ابتدا فقط با حرکات بالای سر ظاهر شود.
بسیاری از بیماران پارگی روتاتور کاف را با «یخزدگی شانه» اشتباه میگیرند. تفاوت مهم این است که در یخزدگی، شانه حتی وقتی شخص دیگری آن را حرکت میدهد هم قفل و محدود است، اما در پارگی روتاتور کاف معمولاً دامنهی حرکت غیرفعال بهتر حفظ شده و مشکل اصلی درد و ضعف هنگام حرکت فعال است. دربارهی یخزدگی، مقالهی درمان یخزدگی شانه بدون جراحی را ببینید.
چه زمانی باید سریعتر به پزشک مراجعه کرد؟
- ناتوانی ناگهانی در بالا بردن دست بعد از زمین خوردن یا بلند کردن بار سنگین.
- تغییر شکل واضح شانه یا شک به دررفتگی.
- درد شدید همراه با تب یا قرمزی و گرمی مفصل.
- بیحسی، گزگز یا ضعف در تمام دست که ممکن است منشأ گردنی داشته باشد.
پارگیهای حاد و بزرگ در افراد فعال گاهی بهتر است زودتر توسط متخصص ارتوپدی بررسی شوند، چون زمانبندی تصمیم درمانی در آنها اهمیت بیشتری دارد.

تشخیص و تست پارگی روتاتور کاف
تشخیص با شرححال و معاینهی دقیق شروع میشود. پزشک یا فیزیوتراپیست دامنهی حرکت فعال و غیرفعال، قدرت هر یک از عضلات روتاتور کاف و الگوی درد را بررسی میکند. چند تست پارگی روتاتور کاف در معاینه رایج است؛ مثلاً آزمونهایی که قدرت چرخش خارجی یا بالا بردن دست در زاویهی مشخص را میسنجند یا بررسی میکنند آیا بیمار میتواند دست را در وضعیت بالا نگه دارد. این آزمونها باید توسط فرد آموزشدیده انجام و تفسیر شوند و جایگزین معاینهی کامل نیستند.
در صورت نیاز، تصویربرداری انجام میشود. عکس رادیولوژی ساده پارگی تاندون را نشان نمیدهد، اما برای بررسی زائدههای استخوانی یا آرتروز مفید است. سونوگرافی و امآرآی تاندونها را نمایش میدهند و اندازه و محل پارگی را مشخص میکنند.
درمان پارگی روتاتور کاف بدون جراحی
طبق AAOS، در حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد بیماران، درمان غیرجراحی درد را کاهش میدهد. این عدد نشان میدهد چرا در بیشتر پارگیهای تخریبی، شروع درمان با روشهای غیرجراحی منطقی است. درمان پارگی روتاتور کاف بدون جراحی معمولاً شامل این موارد است:
- استراحت نسبی و اصلاح فعالیت: پرهیز موقت از حرکاتی که درد را تشدید میکنند، مخصوصاً کار طولانی با دست بالای سر.
- داروهای ضدالتهاب: فقط با تجویز پزشک و برای دورهی کوتاه.
- تزریق کورتون: در برخی بیماران برای کنترل درد، با تصمیم پزشک. تزریقهای مکرر توصیه نمیشود.
- فیزیوتراپی و تمریندرمانی: مهمترین بخش درمان که هدفش بازگرداندن حرکت، انعطاف و قدرت عضلات حمایتکنندهی شانه است.
فیزیوتراپی پارگی روتاتور کاف چگونه انجام میشود؟
یک برنامهی فیزیوتراپی شانه برای پارگی روتاتور کاف معمولاً مرحلهبهمرحله پیش میرود:
- کنترل درد و التهاب: آموزش وضعیت خواب و کار کردن، و در صورت نیاز روشهای کمکی مثل لیزر درمانی یا الکتروتراپی برای کاهش درد. انتخاب این روشها و آگاهی از عوارض لیزر و موارد منع آن، بخشی از ارزیابی فیزیوتراپیست است.
- بازگرداندن دامنهی حرکت: حرکات آونگی، حرکات کمکی با دست سالم یا عصا و تکنیکهای درمان دستی برای کاهش سفتی کپسول مفصل.
- تقویت عضلات باقیمانده: وقتی بخشی از تاندون پاره است، عضلات سالم روتاتور کاف و عضلات اطراف کتف میتوانند با تقویت درست، بخشی از کار را جبران کنند.
- کنترل حرکتی کتف: کتف پایهی حرکت شانه است و ضعف یا الگوی نادرست حرکت آن، فشار روی تاندون را بیشتر میکند.
- بازگشت به کار و ورزش: تمرینهای اختصاصی متناسب با شغل یا ورزش بیمار، بهتدریج و بر اساس تحمل.
ورزش برای پارگی روتاتور کاف
تمرینها باید متناسب با نوع پارگی و مرحلهی درمان انتخاب شوند؛ به همین دلیل AAOS هم توصیه میکند قبل از شروع تمرینهای شانه با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید. نمونههایی از ورزش برای پارگی روتاتور کاف که در برنامههای فیزیوتراپی رایجاند:
- حرکت آونگی: کمی به جلو خم شوید، دست درگیر آویزان باشد و با حرکت بدن، دست را در دایرههای کوچک بچرخانید.
- بالا بردن دست با کمک: با کمک دست سالم یا یک چوب، دست درگیر را تا جایی که درد قابل تحمل است بالا ببرید.
- چرخش خارجی با کش ورزشی: آرنج کنار بدن و خم، ساعد را به سمت بیرون بچرخانید. شدت کش با پیشرفت درمان بیشتر میشود.
- جمع کردن کتفها: کتفها را به عقب و پایین بکشید و چند ثانیه نگه دارید.
- تمرینهای ایزومتریک: فشار دادن دست به دیوار در جهتهای مختلف بدون حرکت مفصل؛ برای مراحل اولیه که حرکت دردناک است.
برای آشنایی با تمرینهای بیشتر شانه میتوانید مقالهی ۱۴ ورزش مفید برای رفع درد شانه را ببینید؛ اما اگر پارگی شما تأیید شده است، ترتیب و شدت تمرینها را با فیزیوتراپیست تنظیم کنید. در این بیماری «بیشتر» همیشه «بهتر» نیست.
چه زمانی جراحی مطرح میشود؟
به طور کلی جراحی در بیشتر موارد زمانی پیشنهاد میشود که درد با درمان غیرجراحی برطرف نشود. شرایط دیگری که ممکن است پزشک را به سمت جراحی ببرد عبارتاند از: علائمی که ۶ تا ۱۲ ماه ادامه داشتهاند، پارگی بزرگتر از ۳ سانتیمتر با کیفیت مناسب بافت اطراف، ضعف قابل توجه و از دست رفتن عملکرد شانه، و پارگی ناشی از یک آسیب حاد اخیر. حتی بعد از جراحی، فیزیوتراپی بخش اصلی بازگشت عملکرد است و معمولاً چند ماه طول میکشد.
پارگی روتاتور کاف در ورزشکاران و کسانی که فعالیت بدنی سنگین دارند نیز دیده میشود. برای آشنایی با سایر آسیبهای ورزشی و اصول بازگشت ایمن به ورزش، مقالهی جداگانهای تهیه کردهایم.
زندگی روزمره با پارگی روتاتور کاف
بیشتر بیماران میپرسند تا وقتی درمان ادامه دارد، کارهای روزمره را چطور انجام دهند. چند راهکار ساده فشار روی تاندون را کم میکند. وسایل پرکاربرد را در قفسههای پایینتر و در دسترس بگذارید تا لازم نباشد مدام دست را بالای سر ببرید. هنگام پوشیدن لباس، اول دست درگیر را در آستین بگذارید و هنگام درآوردن، آن را آخر از آستین خارج کنید. کیف و ساک را با دست سالم یا نزدیک بدن حمل کنید.
در محیط کار، اگر پشت میز مینشینید، ماوس و صفحهکلید را نزدیک بدن قرار دهید تا شانه به جلو کشیده نشود و آرنج کنار بدن بماند. در رانندگی، دست درگیر را بیشتر در پایین فرمان نگه دارید. کسانی که کار فنی بالای سر انجام میدهند، مثل نقاشی ساختمان یا نصب تأسیسات، بهتر است در دورهی درمان با کارفرما دربارهی تغییر موقت وظایف صحبت کنند.
دربارهی ورزش هم یک اصل ساده کمک میکند: دردی که حین تمرین خفیف است و تا روز بعد آرام میشود معمولاً قابل قبول است، اما دردی که در شب موجب میشود که خواب شما را مختل نماید یا تا روز بعد شدیدتر میشود، نشانهی آن است که شدت تمرین بیش از توان فعلی تاندون بوده است. این بازخورد را با فیزیوتراپیست در میان بگذارید تا برنامهای مناسب برای شما تنظیم کند.
پیشگیری از پارگی و عود درد
- عضلات روتاتور کاف و کتف را بهطور منظم تقویت کنید، بهخصوص اگر کار یا ورزش شما شامل حرکات بالای سر است.
- در کارهای طولانی بالای سر، استراحتهای کوتاه بگذارید و ارتفاع کار را در صورت امکان پایین بیاورید.
- بار سنگین را نزدیک بدن بلند کنید و از حرکات ناگهانی و پرتابی با بار پرهیز کنید.
- درد شانهای را که بیش از چند هفته طول کشیده جدی بگیرید؛ درمان زودهنگام از تبدیل یک مشکل قابل کنترل به ضعف طولانی جلوگیری میکند.
درمان پارگی روتاتور کاف در کلینیک فیزیوتراپی پارسا
در کلینیک فیزیوتراپی پارسا، درمان با ارزیابی دقیق شانه، کتف و گردن شروع میشود تا مشخص شود درد و ضعف واقعاً از روتاتور کاف است یا علت دیگری دارد. سپس برنامهای شامل کنترل درد، تمریندرمانی مرحلهبهمرحله و آموزش طراحی میشود و در صورت نیاز با پزشک معالج هماهنگ میکنیم. اگر شانهدرد شما بیش از چند هفته طول کشیده، میتوانید برای ارزیابی اولیه از مشاورهی فیزیوتراپی استفاده کنید.
برای هماهنگی نوبت میتوانید با شمارهی ۰۲۱-۴۴۰۷۹۶۱۴ تماس بگیرید. کلینیک در تهران، اشرفی اصفهانی، خیابان باهنر، پلاک ۲۲۸، طبقه ۵ قرار دارد و شنبه تا پنجشنبه، از ساعت ۸ تا ۲۱ فعال است.
پرسشهای متداول دربارهی پارگی روتاتور کاف
آیا پارگی روتاتور کاف خودبهخود جوش میخورد؟
پارگی کامل تاندون معمولاً خودبهخود به استخوان جوش نمیخورد، اما بسیاری از بیماران با تقویت عضلات اطراف و فیزیوتراپی، درد و عملکرد شانهشان بهوضوح بهتر میشود. پارگیهای نسبی هم اغلب با درمان غیرجراحی کنترل میشوند.
با پارگی روتاتور کاف میتوان ورزش کرد؟
بله، اما با انتخاب درست. پیادهروی و تمرینهای کنترلشدهی فیزیوتراپی معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند. ورزشهای پرتابی، بدنسازی سنگین بالای سر و حرکات ناگهانی باید تا تأیید فیزیوتراپیست کنار گذاشته شوند.
درمان پارگی روتاتور کاف چقدر طول میکشد؟
بسته به نوع و اندازهی آسیب پارگی عضو شما، سن و فعالیت بیمار متفاوت است. بسیاری از بیماران در چند هفته کاهش درد را حس میکنند، اما بازگشت کامل قدرت معمولاً چند ماه تمرین منظم لازم دارد.
بهترین حالت خواب برای پارگی روتاتور کاف چیست؟
خوابیدن روی شانهی سالم یا به پشت، با یک بالش زیر بازوی درگیر، معمولاً راحتتر است. از خوابیدن مستقیم روی شانهی دردناک و گذاشتن دست بالای سر پرهیز کنید.
آیا تزریق کورتون پارگی را درمان میکند؟
تزریق کورتون ممکن است درد را موقتاً کم کند و فرصت تمرین را فراهم کند، اما تاندون پاره را ترمیم نمیکند. تصمیم دربارهی تزریق با پزشک است و تزریقهای مکرر توصیه نمیشود.
منابع
۲ منبع
- Rotator Cuff Tears — OrthoInfo, AAOSorthoinfo.org
- Rotator Cuff and Shoulder Conditioning Program — OrthoInfo, AAOSorthoinfo.org
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک یا فیزیوتراپیست نیست.


