تهران، خیابان اشرفی اصفهانی، خیابان باهنر (خجسته‌پور)، بعد از چهارراه هجرت، پلاک ۲۲۸، طبقه ۵، واحد ۱۵

مشاوره تلفنی رایگان · ۰۲۱-۴۴۰۷۹۶۱۴

جستجوهای پرطرفدار

روش‌های درمانی

بر اساس ناحیه‌ی درد

فیزیوتراپی کمر

مقالات فیزیوتراپی تاریخ انتشار: به‌روزرسانی:

فیزیوتراپی کمر

کمردرد یکی از شایع‌ترین دلایل مراجعه به فیزیوتراپی است. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، در سال ۲۰۲۰ حدود ۶۱۹ میلیون نفر در جهان کمردرد داشته‌اند و پیش‌بینی می‌شود این عدد تا سال ۲۰۵۰ به ۸۴۳ میلیون نفر برسد. WHO کمردرد را مهم‌ترین علت ناتوانی در جهان می‌داند.

کمردرد در هر سنی ممکن است رخ دهد، اما بیشترین تعداد مبتلایان، طبق WHO، در سنین ۵۰ تا ۵۵ سال دیده می‌شود. در این صفحه می‌خوانید فیزیوتراپی کمر چیست، کدام علائم نباید منتظر فیزیوتراپی بمانند، کدام روش‌های درمان پشتوانه‌ی علمی بیشتری دارند، دیسک کمر چگونه مدیریت می‌شود و هزینه و تعداد جلسات چگونه تعیین می‌شود.

درد کمر
درد کمر

خلاصه‌ی سریع

  • سازمان جهانی بهداشت (WHO) حدود ۹۰ درصد کمردردها را «غیراختصاصی» می‌داند، اما علائم هشدار را باید جدی گرفت و پیش از هر درمانی بررسی کرد.
  • راهنماهای معتبر، ورزش درمانی، آموزش و ادامه‌ی فعالیت روزانه را ستون درمان می‌دانند؛ بعضی دستگاه‌ها (مثل کشش، اولتراسوند و تنس) در راهنمای NICE برای کمردرد توصیه نشده‌اند.
  • بیشتر دیسک‌های کمر بدون جراحی بهتر می‌شوند؛ طبق AAOS بیشتر بیماران تا ۳ تا ۴ ماه بی‌علامت می‌شوند.
  • عبارت‌هایی مثل «دژنراسیون» یا «برآمدگی دیسک» در گزارش MRI، در بسیاری از افراد بی‌درد هم دیده می‌شود.
  • ترکیب ورزش و آموزش، بهترین پشتوانه را برای کم‌کردن خطر عود کمردرد دارد.

فیزیوتراپی کمر چیست و چگونه انجام می‌شود؟

فیزیوتراپی کمر مجموعه‌ای از روش‌های غیرجراحی برای کاهش درد، بهبود حرکت و بازگرداندن توان کمر است. فیزیوتراپیست ابتدا شرح حال می‌گیرد، حرکت‌ها و قدرت عضلات را می‌سنجد و علائم هشدار را بررسی می‌کند؛ سپس برنامه‌ی درمان را بر پایه‌ی یافته‌ها تنظیم می‌کند. اگر کمردرد دارید، این برنامه معمولاً بخش‌های زیر را دارد:

  • تمرین‌درمانی: برنامه‌ی ورزشی متناسب با توان شما، شامل حرکت‌های تقویتی، کششی یا هوازی؛
  • آموزش: توضیح درباره‌ی علت درد، روش درست بلند کردن بار، وضعیت‌های بدنی و ادامه‌ی فعالیت روزانه؛
  • درمان دستی: تکنیک‌هایی مانند موبیلیزاسیون و درمان بافت نرم، فقط در کنار ورزش (NICE)؛
  • روش‌های کمکی: مثل گرمای سطحی (ACP). دستگاه‌هایی مانند تنس، اولتراسوند و کشش ستون فقرات در راهنمای NICE برای کمردرد توصیه نشده‌اند.

جایگاه هر روش در جدول بخش «کدام روش‌های درمان کمردرد پشتوانه‌ی علمی بیشتری دارند؟» آمده است. از فیزیوتراپیست بپرسید هر روش چه هدفی دارد و برنامه‌ی ورزشی شما کجاست.

کمر درد چیست و چرا گاهی درد در جایی غیر از محل مشکل حس می‌شود؟

کمر درد یعنی درد، سفتی یا گرفتگی در ناحیه‌ی پایین ستون فقرات، بین دنده‌های پایینی و چین باسن. این درد می‌تواند ناگهانی و کوتاه‌مدت (حاد) یا طولانی‌مدت (مزمن) باشد. در بیشتر موارد علت خطرناک و مشخصی پیدا نمی‌شود، اما این به معنای نبودن علت نیست؛ مفصل‌ها، عضلات، رباط‌ها و دیسک‌های بین‌مهره‌ای هرکدام ممکن است منشأ درد باشند.

محل درد همیشه با محل مشکل یکی نیست. به این حالت درد ارجاعی می‌گویند: ساختاری در کمر تحریک می‌شود، ولی درد در باسن، ران یا پشت پا حس می‌شود. دلیلش این است که هر ریشه‌ی عصبی پوست یک ناحیه (درماتوم)، عضلات یک ناحیه (میوتوم) و استخوان و رباط‌های یک ناحیه (اسکلروتوم) را عصب‌دهی می‌کند و این سه ناحیه کاملاً بر هم منطبق نیستند. به همین دلیل فقط از روی محل درد نمی‌شود علت را تشخیص داد و معاینه‌ی فیزیوتراپیست لازم است. اگر درد ارجاعی با کرختی، ضعف پا یا هر یک از علائم هشداری که در بخش بعد آمده همراه باشد، منتظر نمانید.

پیش از اولین جلسه؛ کدام علائم کمردرد نباید منتظر فیزیوتراپی بمانند؟

سازمان جهانی بهداشت (WHO) می‌گوید حدود ۹۰ درصد کمردردها «غیراختصاصی» هستند، یعنی بیماری مشخص و خطرناکی پشت آن‌ها نیست. همین سازمان یادآوری می‌کند که کمردرد گاهی از بیماری (مثل سرطان)، آسیب بافتی (مثل شکستگی) یا درد ارجاعی از اندام‌های دیگر (مثل کلیه یا آنوریسم آئورت) سرچشمه می‌گیرد. به همین دلیل پیش از هر برنامه‌ی ورزشی یا دستگاهی، فیزیوتراپیست یا پزشک باید درباره‌ی علائم هشدار از شما بپرسد. جدول زیر خلاصه‌ی توصیه‌های سازمان خدمات سلامت انگلستان (NHS) است.

سطح اقدام کمردرد همراه با کدام علائم؟
تماس فوری با اورژانس (۱۱۵) یا مراجعه‌ی فوری به بیمارستان درد، مورمور، ضعف یا بی‌حسی در هر دو پا؛ از دست رفتن حس اطراف دستگاه تناسلی یا مقعد؛ ناتوانی در ادرار کردن یا کنترل ادرار و مدفوع؛ تغییر در عملکرد جنسی؛ درد قفسه‌ی سینه؛ کمردرد پس از تصادف یا ضربه‌ی شدید. NHS توصیه می‌کند در این حالت خودتان رانندگی نکنید.
مراجعه‌ی سریع (همان روز) به پزشک احساس گرما، سرما، لرز و بی‌حالی؛ درد شدیدی که ناگهان شروع شده یا به‌سرعت بدتر می‌شود.
ویزیت پزشک در اولین فرصت نبود بهبود پس از چند هفته مراقبت در خانه؛ اختلال در فعالیت‌های روزانه؛ بدتر شدن درد در شب یا پس از استراحت؛ کاهش وزن ناخواسته؛ برآمدگی یا تورم در پشت؛ بدتر شدن درد با عطسه، سرفه یا زورزدن؛ درد در بالای پشت، بین دو کتف.

راهنمای NICE (NG59) پیشنهاد می‌کند در اولین مراجعه برای هر دوره‌ی تازه‌ی کمردرد، استفاده از ابزارهای طبقه‌بندی خطر، مثل پرسش‌نامه‌ی STarT Back، در نظر گرفته شود تا نوع و شدت درمان با وضعیت هر فرد هماهنگ شود. برای این‌که جلسه‌ی اول مفیدتر باشد، این موارد را همراه داشته باشید: عکس‌ها و گزارش‌های تصویربرداری قبلی، فهرست داروها، سابقه‌ی جراحی یا تصادف، و یادداشتی از این‌که درد از چه زمانی شروع شده و چه حرکتی آن را بدتر یا بهتر می‌کند.

اگر درد از کمر به پا کشیده می‌شود، مقاله‌ی فیزیوتراپی برای درمان سیاتیک را ببینید و اگر درد بالاتر و بین دو کتف است، راهنمای درد بین دو کتف را بخوانید.

فیزیوتراپی کمر برای چه بیماری‌هایی کاربرد دارد؟

کمردرد یک علامت است و علت‌های مختلفی دارد. علت با معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری مشخص می‌شود و اگر علائم هشدار دارید، ارزیابی پزشکی باید پیش از فیزیوتراپی انجام شود. فیزیوتراپی در این موارد نقش دارد:

  • کمردرد غیراختصاصی: WHO حدود ۹۰ درصد کمردردها را غیراختصاصی می‌داند. ورزش‌درمانی، آموزش و ادامه‌ی فعالیت روزانه از پایه‌های درمان این گروه‌اند (NICE؛ برای کمردرد مزمن، مرور کاکرین ۲۰۲۱).
  • دیسک کمر: بیشتر بیماران با درمان غیرجراحی بهتر می‌شوند؛ جزئیات در بخش «دیسک کمر» همین صفحه آمده است.
  • سیاتیک: راهنمای NICE کمردرد و سیاتیک را در یک سند بررسی می‌کند و برنامه‌ی ورزشی را برای کمردرد با یا بدون سیاتیک در نظر می‌گیرد.
  • تنگی کانال نخاعی: طبق OrthoInfo، درمان‌های غیرجراحی باریکی کانال را برطرف نمی‌کنند، اما بسیاری از بیماران کاهش علائم را گزارش می‌کنند.
  • لغزش مهره‌های کمری: طبق AAOS، درمان غیرجراحی در بیشتر بیماران موفق است و تمرین‌درمانی بخش اصلی آن است.
  • گرفتگی عضلات کمر: ACP برای کمردرد حاد و تحت‌حاد گرمای سطحی را توصیه می‌کند (شواهد با کیفیت متوسط). NHS هم بستن کیسه‌ی گرم را، لای حوله، برای کاهش سفتی مفصل و اسپاسم عضله ذکر می‌کند.
  • بعد از جراحی ستون فقرات: برنامه‌ی تمرین باید با دستور جراح هماهنگ باشد.

درباره‌ی وضعیت‌های بدنی مثل گودی کمر، مقاله‌ی فیزیوتراپی گودی کمر را ببینید.

کدام روش‌های درمان کمردرد پشتوانه‌ی علمی بیشتری دارند؟

کلینیک‌های فیزیوتراپی روش‌های متنوعی دارند، اما راهنماهای بالینی میان «درمان اصلی» و «روش کمکی» تفاوت می‌گذارند. جدول زیر خلاصه‌ی دو راهنمای معتبر است: راهنمای NICE (شماره‌ی NG59، بریتانیا) و راهنمای کالج پزشکان آمریکا (ACP، ۲۰۱۷). این جدول مرور علمی است، نه نسخه‌ی شخصی؛ انتخاب روش برای شما باید بر پایه‌ی معاینه باشد.

روش جایگاه در راهنماها
ورزش درمانی NICE برنامه‌های ورزشی گروهی (حرکتی-تقویتی، هوازی، ذهن-بدن یا ترکیبی) را برای یک دوره‌ی مشخص یا عود کمردرد در نظر می‌گیرد. ACP در کمردرد مزمن، ورزش را در گزینه‌های اولیه (شواهد با کیفیت متوسط) آورده است.
آموزش و ادامه‌ی فعالیت روزانه NICE توصیه و اطلاعات متناسب با فرد را در همه‌ی مراحل، همراه با تشویق به ادامه‌ی فعالیت‌های عادی، توصیه می‌کند.
درمان دستی (مانیپولیشن، موبیلیزاسیون، بافت نرم) NICE فقط به‌عنوان بخشی از یک بسته‌ی درمانی که ورزش را هم شامل می‌شود آن را در نظر می‌گیرد. ACP ماساژ و مانیپولیشن ستون فقرات را برای کمردرد حاد و تحت‌حاد (شواهد با کیفیت پایین) ذکر می‌کند.
گرمای سطحی ACP آن را برای کمردرد حاد و تحت‌حاد توصیه می‌کند (شواهد با کیفیت متوسط).
طب سوزنی NICE توصیه نمی‌کند. ACP آن را برای کمردرد مزمن (کیفیت متوسط) و حاد (کیفیت پایین) گزینه می‌داند؛ پس این دو راهنما هم‌نظر نیستند.
کشش ستون فقرات (تراکشن)، اولتراسوند درمانی، تنس (TENS) و جریان تداخلی NICE هیچ‌کدام را برای کمردرد توصیه نمی‌کند.
لیزر کم‌توان NICE در بخش بررسی‌شده به آن نپرداخته است. ACP آن را در فهرست گزینه‌های کمردرد مزمن با شواهد با کیفیت پایین آورده است. مرور کاکرین (۲۰۰۸) روی ۷ کارآزمایی کوچک (۳۸۴ نفر) شواهد را ناکافی دانسته و افزودن لیزر به ورزش سود بیشتری نشان نداده است؛ عارضه‌ای هم گزارش نشد.
کمربند و کرست طبی، کفی طبی NICE هر دو را برای کمردرد توصیه نمی‌کند.
درمان شناختی-رفتاری (CBT) NICE فقط به‌عنوان بخشی از بسته‌ای که ورزش را هم دربرمی‌گیرد آن را در نظر می‌گیرد.

«توصیه نشدن» یعنی در بررسی شواهد، سود قابل‌اتکایی برای آن روش دیده نشده است. این به معنای ممنوع بودن نیست و ممکن است برای بعضی افراد به‌عنوان مکمل آرام‌بخش باشد، اما نباید جای ورزش و آموزش را بگیرد. اگر در برنامه‌ی شما دستگاهی گنجانده شده، از فیزیوتراپیست بپرسید هدف آن چیست، در چند جلسه چه تغییری انتظار دارید و برنامه‌ی ورزشی شما کجاست.

قوی‌ترین عدد درباره‌ی ورزش از مرور کاکرین ۲۰۲۱ (هایدن و همکاران) می‌آید: ۲۴۹ کارآزمایی با ۲۴٬۴۸۶ شرکت‌کننده مبتلا به کمردرد مزمن غیراختصاصی. ورزش در مقایسه با بی‌درمانی، درد را به‌طور میانگین حدود ۱۵ امتیاز از ۱۰۰ کم کرد (فاصله‌ی اطمینان ۹۵ درصد: ۱۲ تا ۱۸؛ اطمینان متوسط)، که با آستانه‌ی «اهمیت بالینی» در آن مرور برابر است. بهبود عملکرد کوچک‌تر بود (حدود ۷ امتیاز). در مقایسه با سایر درمان‌های غیرجراحی، تفاوت کوچک‌تر شد (حدود ۹ امتیاز در درد، با اطمینان پایین). نوع ورزش‌ها در این مرور متنوع بود: تقویت مرکزی و عمومی، کششی، هوازی، پیلاتس، مکنزی، یوگا و برنامه‌های ترکیبی.

دیسک کمر؛ خلاصه‌ی آنچه باید بدانید

بین مهره‌های کمر دیسک‌هایی مثل بالشتک قرار دارند. در فتق دیسک، بخشی از هسته‌ی ژل‌مانند از حلقه‌ی بیرونی دیسک بیرون می‌زند و ممکن است به ریشه‌ی عصب فشار بیاورد. طبق OrthoInfo شایع‌ترین علت، فرسایش وابسته به سن است و آسیب ناگهانی هم می‌تواند نقش داشته باشد. NHS یادآوری می‌کند که بسیاری از افراد دیسک لغزیده دارند و هیچ علامتی ندارند.

فیزیوتراپی کمر
فیزیوتراپی کمر

علائم به محل دیسک و عصب درگیر بستگی دارد: درد کمر و درد تیرکشنده از باسن به پشت یک پا (سیاتیک)، بی‌حسی یا گزگز و گاهی ضعف پا یا مچ پا (OrthoInfo؛ NHS). OrthoInfo یک تا دو روز استراحت اولیه را کافی می‌داند و پس از آن توصیه می‌کند حرکت ادامه پیدا کند. برنامه‌ی فیزیوتراپی بر پایه‌ی تمرین‌های تدریجی تقویت عضلات کمر، شکم و لگن، آموزش وضعیت‌های بدنی و روش درست بلند کردن بار و بازگشت تدریجی به فعالیت‌ها تنظیم می‌شود (OrthoInfo؛ NICE).

بی‌حسی اطراف مقعد یا ناحیه‌ی تناسلی و ناتوانی در ادرار کردن یا کنترل ادرار و مدفوع، اورژانس پزشکی‌اند و نباید منتظر فیزیوتراپی ماند. ضعف پیشرونده‌ی پا هم باید سریع‌تر از ویزیت معمول بررسی شود (جدول بخش «پیش از اولین جلسه»).

گزارش MRI کمر را چگونه بخوانیم؟ چرا «دژنراسیون دیسک» همیشه بیماری نیست

راهنمای NICE (NG59) برای کمردرد، با یا بدون سیاتیک، در مراکز غیرتخصصی تصویربرداری روتین را توصیه نمی‌کند و تصویربرداری تخصصی را فقط وقتی مناسب می‌داند که احتمال دهیم نتیجه‌ی آن تصمیم درمانی را تغییر می‌دهد. دلیل این رویکرد را یک مرور بزرگ نشان می‌دهد: Brinjikji و همکاران (۲۰۱۵، نشریه‌ی AJNR) یافته‌های تصویربرداری ۳٬۱۱۰ نفر بدون کمردرد را از ۳۳ مقاله کنار هم گذاشتند.

یافته در تصویربرداری افراد ۲۰ ساله‌ی بدون کمردرد افراد ۸۰ ساله‌ی بدون کمردرد
فرسایش (دژنراسیون) دیسک ۳۷ درصد ۹۶ درصد
برآمدگی (bulge) دیسک ۳۰ درصد ۸۴ درصد
بیرون‌زدگی (protrusion) دیسک ۲۹ درصد ۴۳ درصد
پارگی حلقه‌ی دیسک (annular fissure) ۱۹ درصد ۲۹ درصد

نویسندگان نتیجه می‌گیرند که بسیاری از این یافته‌ها بخشی از پیری طبیعی‌اند، ارتباطی با درد ندارند و باید در کنار علائم بالینی تفسیر شوند. پس اگر در گزارش MRI شما عبارت‌هایی مثل «برآمدگی دیسک» یا «دژنراسیون» آمده، این به‌خودی‌خود به معنای نیاز به جراحی یا ناتوانی نیست. مهم‌ترین پرسش این است که محل درد، انتشار به پا، ضعف یا بی‌حسی شما با یافته‌ی تصویربرداری هم‌خوانی دارد یا نه.

تصویربرداری زمانی ارزش دارد که علائم هشدار (جدول بخش «پیش از اولین جلسه») وجود داشته باشد، ضعف یا بی‌حسی پیشرونده باشد، یا قرار باشد درباره‌ی تزریق یا جراحی تصمیم گرفته شود. در سایر موارد، ارزیابی بالینی نقطه‌ی شروع است و معمولاً لازم نیست شروع ورزش درمانی را به نتیجه‌ی MRI موکول کرد.

دیسک کمر چه مدت طول می‌کشد تا بهتر شود؟

NHS می‌گوید دیسک کمر معمولاً به‌آهستگی و با ورزش ملایم و مسکن بهتر می‌شود و عدد دقیقی برای زمان بهبود نمی‌دهد. AAOS (OrthoInfo) روشن‌تر است: بیشتر افراد با چند هفته تا چند ماه درمان غیرجراحی احساس بهتری پیدا می‌کنند و بیشتر بیماران تا ۳ تا ۴ ماه بدون علامت می‌شوند. طبق NHS، در این موارد باید زودتر به ارزیابی تخصصی فکر کرد:

  • مسکن‌ها اثر نمی‌کنند؛
  • درد پس از چند هفته بهتر نمی‌شود؛
  • تب یا لرز دارید یا درد شب‌ها بدتر می‌شود؛
  • ضعف عضلانی یا بی‌حسی بیشتر می‌شود.

آیا برای دیسک کمر درمان قطعی وجود دارد؟

عبارت «درمان قطعی» را باید با دقت به کار برد. OrthoInfo می‌گوید درمان‌های غیرجراحی علائم را کم می‌کنند اما دیسک را ترمیم نمی‌کنند، و دیسک بیرون‌زده اغلب با گذشت زمان جذب می‌شود. همین منبع می‌گوید چه با جراحی و چه بدون آن، حداکثر ۲۰ تا ۲۵ درصد احتمال دارد دیسک در طول زندگی دوباره دچار فتق شود. بنابراین هدف واقع‌بینانه‌ی فیزیوتراپی کنترل درد، بازگشت عملکرد و کاهش عوامل خطر قابل‌اصلاح است، نه تضمین این‌که درد هرگز برنگردد. راه‌های پیشگیری را در بخش «چگونه از بازگشت کمردرد پیشگیری کنیم؟» ببینید.

جراحی دیسک کمر؛ چه زمانی مطرح می‌شود و چه ریسک‌هایی دارد؟

OrthoInfo جراحی را معمولاً پس از یک دوره درمان غیرجراحی ناموفق توصیه می‌کند، اما در ضعف عضلانی، دشواری راه رفتن یا از دست دادن کنترل ادرار و مدفوع، بلافاصله. همین منبع می‌گوید اگر جراحی تا حدود ۹ تا ۱۲ ماه به تأخیر بیفتد، فایده‌ی آن کمتر است. NHS جراحی را «معمولاً لازم» نمی‌داند.

رایج‌ترین عمل برای فتق دیسک تک‌سطحی «میکرودیسککتومی» است: از یک برش کوچک و اغلب با میکروسکوپ، بخش بیرون‌زده‌ی دیسک برداشته می‌شود. دیسککتومی آندوسکوپی گزینه‌ی تازه‌تری با برش کوچک‌تر است، اما نتیجه‌ی بلندمدت آن هنوز در حال بررسی است (OrthoInfo). NICE برای سیاتیکی که به درمان غیرجراحی جواب نداده و تصویربرداری با علائم هم‌خوان است، باز کردن مسیر عصب (دکمپرسیون) را قابل‌بررسی می‌داند، اما فیوژن ستون فقرات را برای کمردرد، مگر در چارچوب کارآزمایی بالینی، و جایگزینی دیسک را توصیه نمی‌کند. درباره‌ی کوبلیشن دیسک، راهنمای NICE (IPG543) نگرانی عمده‌ی ایمنی ندیده و شواهد اثربخشی را کافی دانسته است؛ این روش برای همه‌ی بیماران مناسب نیست.

AAOS خطرهای جراحی دیسک را شامل خونریزی، عفونت، واکنش به بی‌هوشی، آسیب عصب، پارگی کیسه‌ی پوشاننده‌ی عصب، تجمع خون روی عصب، عود فتق و نیاز به جراحی مجدد می‌داند. برگه‌ی بیمارستانی NHS (West Hertfordshire) می‌گوید بهبودی پس از جراحی ممکن است تا ۳ ماه و حتی تا ۱۸ ماه طول بکشد؛ برنامه‌ی توانبخشی را با جراح هماهنگ کنید. پیش از تصمیم، این پرسش‌ها را از جراح بپرسید:

  • علائم من با یافته‌ی MRI هم‌خوان است؟
  • تاکنون کدام درمان‌های غیرجراحی را و به چه مدت امتحان کرده‌ایم؟
  • هدف واقع‌بینانه‌ی این عمل برای من چیست و چه چیزی را درمان نمی‌کند؟
  • خطرهای ویژه‌ی روش پیشنهادی و احتمال عود چقدر است؟

عوارض فیزیوتراپی کمر؛ کدام واکنش‌ها طبیعی است؟

فیزیوتراپی معمولاً روش کم‌خطری است، اما بعضی واکنش‌ها ممکن است پیش بیاید. مهم این است که بدانید کدام‌ها قابل‌انتظارند و کدام‌ها را باید گزارش کنید.

  • کوفتگی عضلانی: Cleveland Clinic می‌گوید کوفتگی تأخیری عضله (DOMS) یک تا سه روز پس از فعالیت شدید یا ناآشنا شروع می‌شود و معمولاً طی چند روز فروکش می‌کند؛ به‌ندرت بیش از پنج روز طول می‌کشد. اگر درد بیش از یک هفته ادامه یابد، شدید و ثابت باشد یا دور عضله ورم شدید ایجاد شود، باید ارزیابی شود.
  • تحریک پوست در الکتروتراپی: راهنمای بیمارستان RNOH (NHS) می‌گوید بعضی افراد به پدهای تنس حساسیت پیدا می‌کنند و پوستشان قرمز و تحریک‌شده می‌شود. اگر جریان زیاد باشد، پدها در جای نادرست یا نزدیک هم قرار بگیرند یا دستگاه بدون وقفه مدت طولانی استفاده شود، سوختگی هم ممکن است رخ دهد. شدت احساس خود را در حین درمان به فیزیوتراپیست بگویید.
  • موارد نیازمند مشورت پزشک: همین راهنما برای افراد دارای ضربان‌ساز یا ایمپلنت الکتریکی یا فلزی، باردار، مبتلا به صرع یا بیماری قلبی و کسانی که ناحیه‌ی بی‌حس دارند، استفاده از تنس را بدون مشورت پزشک توصیه نمی‌کند.

اگر بعد از درمان درد شدید و ناگهانی، ضعف یا بی‌حسی تازه، تب یا یکی از علائم هشدار جدول بخش «پیش از اولین جلسه» پیدا کردید، پیش از جلسه‌ی بعد با فیزیوتراپیست یا پزشک تماس بگیرید.

بین جلسه‌های فیزیوتراپی در خانه چه کنیم؟

درمان در کلینیک فقط بخشی از ماجراست؛ آنچه بین جلسه‌ها انجام می‌دهید در نتیجه اثر دارد. توصیه‌های زیر از NHS، NICE، ACP و WHO گرفته شده است:

  • فعال بمانید، اما تدریجی: NHS توصیه می‌کند فعالیت‌های روزمره را تا حد ممکن ادامه دهید و مدت طولانی در بستر نمانید. راه‌رفتن، شنا، یوگا و پیلاتس ممکن است کمک کند. حرکت ملایم تا جایی مناسب است که درد را شروع یا بدتر نکند.
  • استراحت کوتاه فقط در درد خیلی شدید: در درد بسیار شدید، استراحت کوتاه در ابتدا قابل‌قبول است (NHS)، ولی استراحت طولانی توصیه نمی‌شود.
  • گرمای سطحی: ACP برای کمردرد حاد و تحت‌حاد، گرمای سطحی را با شواهد متوسط توصیه می‌کند. هنگام استفاده مراقب سوختگی باشید؛ Mayo Clinic در توصیه‌های کلی خود برای کمپرس گرم، حداکثر ۲۰ دقیقه در هر نوبت را یادآور می‌شود.
  • مسکن را آگاهانه مصرف کنید: NHS مصرف پاراستامول به‌تنهایی برای کمردرد را توصیه نمی‌کند. NICE در صورت لزوم ضدالتهاب غیراستروئیدی را با کمترین دوز و کوتاه‌ترین مدت مطرح می‌کند و مصرف روتین داروهای مخدر را توصیه نمی‌کند. انتخاب دارو با پزشک یا داروساز است.
  • سبک زندگی: WHO فعالیت بدنی بیشتر، تغذیه‌ی سالم و عادت‌های خواب مناسب را در کنار آموزش و کاهش فشار حین کار فیزیکی در خودمراقبتی کمردرد می‌آورد.
  • بازگشت به کار: NICE ترویج و تسهیل بازگشت به کار و فعالیت‌های عادی را بخشی از درمان می‌داند؛ اگر کارتان به بلند کردن بار یا نشستن طولانی مربوط است، این را با فیزیوتراپیست در میان بگذارید تا برنامه‌ی تدریجی بسازد.

اگر ترجیح می‌دهید برخی جلسه‌ها در خانه برگزار شود، صفحه‌ی فیزیوتراپی در منزل را ببینید.

هزینه فیزیوتراپی کمر و تعداد جلسات مورد نیاز چقدر است؟

یکی از پرتکرارترین پرسش‌ها، هزینه‌ی دوره‌ی درمان است. هزینه‌ی نهایی به برنامه‌ی درمانی اختصاصی شما بستگی دارد و بر اساس تعرفه‌های مصوب وزارت بهداشت تعیین می‌شود. مهم‌ترین عوامل مؤثر بر هزینه‌ی هر جلسه این‌هاست:

  • نوع خدمات و دستگاه‌ها: دستگاه‌های روتین مثل اولتراسوند و تنس هزینه‌ی پایه‌تری دارند و با استفاده از خدمات پیشرفته‌تر مانند لیزر پرتوان، مگنت‌تراپی یا تکارتراپی هزینه‌ی هر جلسه تغییر می‌کند. جایگاه هر خدمت را در برنامه‌ی خود از فیزیوتراپیست بپرسید (جدول بخش «کدام روش‌های درمان کمردرد پشتوانه‌ی علمی بیشتری دارند؟» را ببینید)؛
  • درمان دستی: اگر فیزیوتراپیست زمان جداگانه‌ای برای درمان دستی، ماساژ بافت عمیق یا سوزن خشک اختصاص دهد، تعرفه‌ی آن جداگانه محاسبه می‌شود؛
  • تعداد نواحی درگیر: هزینه‌ی درمان فردی که فقط در ناحیه‌ی کمر درد دارد با کسی که درد به لگن و پاها هم کشیده است (دو ناحیه‌ی درمانی) فرق دارد.

به چند جلسه فیزیوتراپی نیاز دارم؟ تعداد جلسات پس از معاینه‌ی بالینی تعیین می‌شود و به تشخیص، شدت و مدت درد و پاسخ شما به درمان بستگی دارد. در برنامه‌ریزی‌های معمول، دوره‌ی اولیه‌ی فیزیوتراپی ستون فقرات حدود ۱۰ تا ۱۵ جلسه در نظر گرفته می‌شود؛ این عدد برآوردی عملی است، نه یافته‌ی یک کارآزمایی، و در هر فرد فرق می‌کند. فیزیوتراپیست در میانه‌ی دوره پیشرفت را دوباره ارزیابی می‌کند و اگر پس از چند هفته بهبودی نبود، NHS مراجعه به پزشک را توصیه می‌کند.

وضعیت پوشش بیمه در سایت اعلام شده و خدمات فیزیوتراپی بر اساس بیمه‌های اعلام‌شده انجام می‌شود. کلینیک فیزیوتراپی پارسا برای تعیین برنامه‌ی درمان پس از معاینه در کنار شماست. برای اطلاع دقیق از هزینه‌ها و دریافت نوبت، در روزها و ساعات کاری با کلینیک تماس بگیرید.

چگونه از بازگشت کمردرد پیشگیری کنیم؟ آنچه ۲۱ کارآزمایی نشان داده‌اند

Steffens و همکاران (۲۰۱۶، نشریه‌ی JAMA Internal Medicine) ۲۱ کارآزمایی تصادفی با ۳۰٬۸۵۰ شرکت‌کننده را بررسی کردند تا ببینند کدام اقدامات احتمال بروز یک دوره‌ی کمردرد را کم می‌کنند. «خطر نسبی» (RR) عددی است که خطر در گروه مداخله را با گروه شاهد می‌سنجد: عدد یک یعنی بدون تفاوت و هرچه زیر یک باشد، کاهش خطر بیشتر است.

اقدام خطر نسبی (فاصله‌ی اطمینان ۹۵ درصد) برداشت
ورزش همراه با آموزش ۰٫۵۵ (۰٫۴۱ تا ۰٫۷۴) حدود ۴۵ درصد کاهش خطر؛ شواهد با کیفیت متوسط
فقط ورزش ۰٫۶۵ (۰٫۵۰ تا ۰٫۸۶) حدود ۳۵ درصد کاهش خطر؛ شواهد با کیفیت پایین تا خیلی پایین
فقط آموزش ۱٫۰۳ (۰٫۸۳ تا ۱٫۲۷) بدون اثر محافظتی
کمربند طبی ۱٫۰۱ (۰٫۷۱ تا ۱٫۴۴) بدون اثر محافظتی
کفی کفش ۱٫۰۱ (۰٫۷۴ تا ۱٫۴۰) بدون اثر محافظتی

برداشت عملی این است که برنامه‌ی ورزشی منظم همراه با آموزش (نحوه‌ی بلند کردن بار، فعال ماندن و مدیریت دوره‌های عود) بهترین پشتوانه را دارد. خرید کمربند یا کفی، یا تنها خواندن توصیه‌ها بدون ورزش، در این مطالعات اثر محافظتی نشان نداد. این پژوهش‌ها احتمال بروز دوره‌ی کمردرد را سنجیده‌اند و نمی‌توانند تضمین کنند که کمردرد هرگز برنمی‌گردد.

سوالات متداول فیزیوتراپی کمر

آیا انجام فیزیوتراپی کمر دردناک است؟

فیزیوتراپی نباید درد شدید ایجاد کند. پس از تمرین‌ها یا درمان دستی، به‌ویژه اگر فعالیت برای شما تازه باشد، ممکن است کوفتگی عضلانی پیدا کنید. Cleveland Clinic می‌گوید این کوفتگی یک تا سه روز پس از فعالیت ناآشنا شروع می‌شود و معمولاً طی چند روز فروکش می‌کند.

اگر درد شدید و ثابت است، بیش از یک هفته ادامه دارد یا ضعف و بی‌حسی تازه پیدا کرده‌اید، آن را به فیزیوتراپیست و پزشک خود بگویید. شدت تمرین‌ها و دستگاه‌ها باید با تحمل شما تنظیم شود.

آیا دیسک کمر با فیزیوتراپی کاملاً درمان می‌شود یا در نهایت به جراحی نیاز است؟

بیشتر بیماران با درمان غیرجراحی بهتر می‌شوند و تنها درصد کمی از بیماران دچار فتق دیسک کمری به جراحی نیاز پیدا می‌کنند.درواقع فیزیوتراپی علائم را کم می‌کند و توان را برمی‌گرداند، اما براساس منبع معتبر  پزشکی گفته شده که درمان‌های غیرجراحی دیسک را ترمیم نمی‌کنند.

جراحی زمانی مطرح می‌شود که درمان غیرجراحی نتیجه نداده باشد، یا زودتر در صورت ضعف عضلانی، دشواری راه رفتن اتفاق بیوفتد. برای مطالعه بیشتر می‌توانید جزئیات را در بخش «جراحی دیسک کمر» همین صفحه بخوایند.

بعد از چند جلسه فیزیوتراپی کمر، متوجه کاهش درد خواهم شد؟

پاسخ به درمان در هر فرد فرق می‌کند و به حاد یا مزمن بودن مشکل، علت درد و انجام منظم تمرین‌ها بستگی دارد؛ عدد ثابتی برای همه وجود ندارد. فیزیوتراپیست معمولاً پس از چند جلسه پیشرفت را دوباره می‌سنجد و برنامه را تغییر می‌دهد.

حتی اگر درد کم شد، ادامه‌ی تمرین‌ها بخش مهمی از پیشگیری از عود است: در مرور Steffens و همکاران (۲۰۱۶)، ورزش همراه با آموزش خطر یک دوره‌ی کمردرد را حدود ۴۵ درصد کم کرد. اگر پس از چند هفته بهبودی نبود، NHS مراجعه به پزشک را توصیه می‌کند.

با کمردرد استراحت کنم یا تحرک داشته باشم؟

به طور کلی تا حد ممکن فعالیت‌های روزمره را ادامه دهید و مدت طولانی در بستر نمانید. اگر درد خیلی شدید است، استراحت کوتاه در ابتدا قابل‌قبول است؛ برای دیسک کمر، AAOS از یک تا دو روز استراحت و سپس ادامه‌ی حرکت سخن می‌گوید. NICE هم تشویق به ادامه‌ی فعالیت‌های عادی را بخشی از توصیه‌ی هر مرحله می‌داند. بنابراین «استراحت مطلق» در روزهای طولانی توصیه نمی‌شود.

برای شروع فیزیوتراپی کمر حتماً باید MRI یا عکس داشته باشم؟

معمولاً نه. NICE در مراکز غیرتخصصی تصویربرداری روتین برای کمردرد را توصیه نمی‌کند و تصویربرداری تخصصی را برای مواردی می‌داند که نتیجه‌ی آن تصمیم درمان را تغییر می‌دهد. فیزیوتراپیست ابتدا شرح حال و معاینه را انجام می‌دهد و اگر علائم هشدار یا نیاز به تصمیم‌گیری درباره‌ی تزریق یا جراحی باشد، شما را به پزشک ارجاع می‌دهد. اگر عکس یا MRI قبلی دارید، همراه بیاورید.

کمردرد من چند هفته است و بهتر نشده؛ قدم بعدی چیست؟

NHS ماندن درد پس از چند هفته مراقبت در خانه را دلیل مراجعه به پزشک می‌داند. در این مرحله پزشک علائم هشدار را بررسی می‌کند و در صورت لزوم برنامه‌ای شامل ورزش گروهی و فیزیوتراپی پیشنهاد می‌شود. NICE برای دردی که ادامه دارد و با موانع روانی-اجتماعی همراه است، برنامه‌های ترکیبی بدنی و روانی را در نظر می‌گیرد. هرچه زودتر علائم هشدار کنار گذاشته شود، تصمیم‌گیری درباره‌ی درمان مطمئن‌تر خواهد بود.

منابع

۱۸ منبع
  1. NHS: Back pain؛ Slipped disc
  2. WHO: Low back pain fact sheetwho.int
  3. NICE: Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59)nice.org.uk
  4. Qaseem A و همکاران، کالج پزشکان آمریکا. Noninvasive treatments for acute, subacute, and chronic low back pain. Ann Intern Med 2017: PubMedpubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  5. Hayden JA و همکاران. Exercise therapy for chronic low back pain. Cochrane Database Syst Rev 2021: Cochranecochranelibrary.com
  6. Yousefi-Nooraie R و همکاران. Low level laser therapy for nonspecific low-back pain. Cochrane 2008: Cochranecochranelibrary.com
  7. Steffens D و همکاران. Prevention of low back pain: a systematic review and meta-analysis. JAMA Intern Med 2016: دانشگاه مک‌کواریresearchers.mq.edu.au
  8. Brinjikji W و همکاران. Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. AJNR 2015: AJNRajnr.org
  9. AAOS، OrthoInfo: Herniated diskorthoinfo.aaos.org
  10. AAOS، OrthoInfo: Lumbar spinal stenosis؛ Spondylolysis and spondylolisthesis
  11. NICE: Percutaneous coblation of the intervertebral disc for low back pain and sciatica (IPG543) و سند مرور همان راهنما
  12. West Hertfordshire Teaching Hospitals NHS Trust: Physiotherapy following your spinal discectomywesthertshospitals.nhs.uk
  13. Mayo Clinic: Arthritis: do’s and don’ts (ایمنی کمپرس گرم)mayoclinic.org
  14. Cleveland Clinic: Delayed onset muscle soreness (DOMS)my.clevelandclinic.org
  15. Royal National Orthopaedic Hospital (NHS): A patient guide to TENSrnoh.nhs.uk

این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک یا فیزیوتراپیست نیست.

دیدگاه‌ها (۹)

  1. سلام می خواستم بدونم در مرکز فیزیوتراپی شما اموزش تمرین های درمانی جهت پیشگیری از دردهای ارتروز وساییدگی مفاصل می باشد

    1. سلام بله سوال خیلی خوبیه چون شعار ما پیشگیری بهترازدرمان اموزش تمرینات صحیح واستمرار ان در واقع بهداشت مفاصل است وعمر مفاصل وقدرت عضلات رو بالا میبرد واز ارتروز وساییدگی مفاصل ویشگیری می کند
      یکی از کارهای بزرگ مرکز فیزیوتراپی پارسا اموزش ورزش ها و تمرینات درمانی وصحیح جهت پیشگیری از ساییدگی وارتروز زود هنگام مفاصل می باشد که این تمرینات قدرت عضلات وسلامت مفاصل را حفظ میکند وکمک فراوانی به کاهش وزن می کند

  2. سلام ببخشید من سوارکارم ویک هفته است زمین خوردم ومهره ی کمرم شکسته پیکی از ارتوپدهای بیمارستان اتیه به من کرست کمر ی دادند وبرام مگنت نوشتند ایا به نظرتون مگنت درمانی چه کمکی به من میکنه

    1. سلام بله مگنت درمانی در مورد شکستگی ها وموارد دیر جوش خوردن ها تاثیر فراوانی دارد وکمک به جوش خوردن سریعتر ناحیه ی شکسته می کند

  3. سلام خانم دکتر
    من تو تصادف دچار کمر درد شدم
    بعضی وقتا تو راه رفتن یهو درد میگیره
    مشکل از شوک واردست یا مهره هام دجار آسیب شدن ؟؟

    1. سلام
      منم دچار چنین مشکلی بودم
      از روش های التراسوند و دکتر روانشناس استفاده کردم
      الان خیلی حالم بهتره
      به شماهم پیشنهاد میکنم

  4. سلام
    وقت شریفتون خوش
    من دیسک کمرم رو عمل کردم ولی بعد سه سال گاهی اوقات یهو تیر میشکه
    میخواستم ببینم این درد مربوط به دیسکه که دوباره رشد کرده یا میتونه از جای دیگه باشه
    چون دقیقا از همونجا که عمل کردم درد میکنه

  5. سلام خانم دکتر
    ممنون بابت انجام طب سوزنیتون
    واقعا معجزه کردش و الان حس خیلی خوبی دارم و اصلا احساس درد ندارم
    ممنون

  6. وقتتون بخیر
    ببخشید یه سوال داشتم بنده خدمت یه فیزیوتراپ ژل به کمرم تزریق کردم و گفتن که نیاز به فیزیوتراپی نیست
    الان دردش کم نشده زیادم شده
    من باید چی کار کنم
    دردش خستم کرده
    میخواستم ببینم فیزیوتراپی در منزل انجا میدید چون نمیتونم از خونه بیام بیرون بخاطر کرونا

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای دریافت مشاوره رایگان کافیست همین امروز با ما در تماس باشید

تماس با کلینیک۰۲۱-۴۴۰۷۹۶۱۴