الکترو درمانی چیست و چه فوایدی دارد

الکتروتراپی یا الکترو درمانی یک روش درمانی فیزیکی است که در آن تحریک الکتریکی از طریق پدهای الکتریکی روی پوست به اعصاب و فیبرهای عضلانی اعمال می‌شود. این روش در فیزیوتراپی برای کنترل برخی دردهای اسکلتی‌عضلانی، مانند گردن‌درد و کمردرد مزمن، به کار می‌رود و می‌تواند به کاهش درد کمک کند.

 

الکتروتراپی یا الکترو درمانی چیست؟

الکتروتراپی یا الکترودرمانی به دسته‌ای از روش‌های درمانی در فیزیوتراپی گفته می‌شود که در آن از جریان‌های الکتریکی کنترل‌شده برای تحریک اعصاب و فیبرهای عضلانی استفاده می‌شود. در این روش، الکترودهایی (پدهای رسانا) روی پوست ناحیه‌ی موردنظر قرار می‌گیرند و جریان الکتریکی با شدت و فرکانس مشخص از طریق پوست به بافت‌های زیرین منتقل می‌شود.

هدف اصلی این روش، تأثیرگذاری بر عملکرد سیستم عصبی و عضلانی برای دستیابی به یکی از این نتایج زیر است:
کاهش درد از طریق تعدیل سیگنال‌های عصبی درد (بر اساس نظریه دروازه کنترل درد) و تحریک آزادسازی اندورفین‌های طبیعی بدن، یا تحریک مستقیم انقباض فیبرهای عضلانی و جلوگیری از ضعف و آتروفی عضلانی در دوران بی‌حرکتی یا پس از آسیب.

درواقع الکتروتراپی یکی از مدالیته‌های رایج و مورد استفاده در فیزیوتراپی نوین است و کاملاً مستقل از سایر روش‌های فیزیکی مانند اولتراسوند تراپی (که بر پایه‌ی امواج صوتی عمل می‌کند) یا لیزر درمانی (که بر پایه نور عمل می‌کند) برای بیماران استفاده می‌شود؛ اگرچه این روش‌ها اغلب به‌صورت مکمل یکدیگر در برنامه درمانی بیماران به کار می‌روند. به طور کلی الکتروتراپی، بسته به نوع جریان و فرکانس استفاده‌شده دارای اشکال مختلفی است مانند تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS) و تحریک الکتریکی عضله (EMS)  که هرکدام کاربرد اختصاصی خود را دارند.

این روش درمانی طی دهه‌های اخیر در مراکز فیزیوتراپی کاربرد گسترده‌ای یافته و بخش مهمی از برنامه‌های توان‌بخشی برای طیف وسیعی از دردهای اسکلتی‌عضلانی است. فیزیوتراپیست‌ها همچنین از آن برای تقویت عضلانی در دوران ضعف یا بی‌حرکتی استفاده می‌کنند.

کاربردهای الکتروتراپی در فیزیوتراپی

همانطور که گفته شد الکتروتراپی یکی از روش‌های مورد استفاده در فیزیوتراپی است که با بهره‌گیری از جریان‌ها و تحریکات الکتریکی کنترل‌شده، با هدف کاهش برخی علائم درد، بهبود عملکرد عضلات و حمایت از فرایند توانبخشی به کار می‌رود. بسته به نوع دستگاه، شدت و فرکانس جریان، محل قرارگیری الکترودها و شرایط بیمار، اثرات مورد انتظار می‌تواند متفاوت باشد.

از این رو مهم‌ترین کاربردهای الکتروتراپی در فیزیوتراپی می‌توان به کمک به کنترل درد، تحریک عضلات، بهبود عملکرد حرکتی و حمایت از توانبخشی پس از برخی آسیب‌ها و اختلالات عصبی‌عضلانی اشاره کرد.

درمان با جریان الکتریکی معمولاً به‌عنوان بخشی از یک برنامه جامع فیزیوتراپی استفاده می‌شود و لزوماً جایگزین تمرینات درمانی، آموزش حرکتی یا سایر مداخلات توانبخشی نیست. شواهد علمی نیز نشان می‌دهند که اثربخشی الکتروتراپی به نوع تکنیک، وضعیت بیمار، هدف درمان و نحوه استفاده از آن وابسته است؛ بنابراین انتخاب روش و تنظیم پارامترهای درمان باید توسط فیزیوتراپیست و بر اساس ارزیابی بالینی انجام شود.

مهم‌ترین کاربردهای الکتروتراپی در فیزیوتراپی

کمک به کاهش و کنترل درد: برخی روش‌های الکتروتراپی، به‌ویژه تحریک الکتریکی عصب از راه پوست یا TENS، برای تعدیل درد مورد استفاده قرار می‌گیرند. بر طبق تحقیقات انجام شده شامل ۳۸۱ مطالعه تصادفی‌سازی‌شده نشان داده است که TENS می‌تواند در مقایسه با پلاسیبو، شدت درد را در زمان استفاده یا بلافاصله پس از آن کاهش دهد؛ با این حال، میزان اثر به شرایط و نوع درد وابسته است.

تحریک و فعال‌سازی عضلات: تحریک الکتریکی عصبی‌عضلانی یا NMES می‌تواند برای ایجاد انقباض عضلانی و کمک به فعال‌سازی عضلاتی که به دلایل مختلف دچار ضعف یا کاهش فعالیت شده‌اند، مورد استفاده قرار گیرد. این روش در برخی برنامه‌های توانبخشی، در کنار تمرینات درمانی و با توجه به وضعیت فرد، به کار گرفته می‌شود.

کمک به بازآموزی حرکتی: در برخی بیماران، تحریک الکتریکی می‌تواند در کنار تمرینات عملکردی برای تقویت الگوهای حرکتی و مشارکت بهتر عضلات در فعالیت‌های هدفمند استفاده شود. به همین دلیل، الکتروتراپی ممکن است در برنامه‌های توانبخشی بیماران مبتلا به اختلالات حرکتی یا برخی آسیب‌های عصبی‌عضلانی نقش کمکی داشته باشد.

حمایت از بازتوانی پس از آسیب‌های عضلانی و اسکلتی: در برخی آسیب‌ها و دوره‌های پس از جراحی یا بی‌حرکتی، کاهش فعالیت عضله و ضعف عملکردی می‌تواند روند بازگشت به فعالیت را دشوار کند. در این شرایط، تحریک الکتریکی ممکن است در کنار تمرینات مناسب برای حمایت از فعال‌سازی عضلات و بازگشت تدریجی عملکرد مورد استفاده قرار گیرد.

کاربرد در توانبخشی برخی اختلالات عصبی: تحریک الکتریکی در بعضی برنامه‌های توانبخشی عصبی، از جمله توانبخشی بیماران پس از سکته مغزی، مورد بررسی و استفاده قرار گرفته است. هدف می‌تواند کمک به فعال‌سازی عضلات، بهبود برخی الگوهای حرکتی و حمایت از تمرینات عملکردی باشد. با این حال، نوع تحریک و هدف درمان باید بر اساس نقص حرکتی و شرایط اختصاصی بیمار انتخاب شود. مطالعات جدید نیز نشان داده‌اند که ترکیب NMES با سایر مداخلات توانبخشی می‌تواند در برخی شاخص‌های عملکرد اندام تحتانی پس از سکته مغزی مفید باشد، هرچند کیفیت و میزان شواهد بسته به پیامد مورد بررسی متفاوت است.

کمک به توانبخشی پس از برخی آسیب‌های مچ پا: NMES در برنامه‌های توانبخشی برخی آسیب‌های مچ پا نیز مورد بررسی قرار گرفته است. شواهد جدید نشان می‌دهند که افزودن تحریک الکتریکی عصبی‌عضلانی به برنامه توانبخشی می‌تواند در برخی بیماران به بهبود روند بازتوانی کمک کند، اما نتیجه نهایی به نوع آسیب، شدت آن و سایر اجزای برنامه درمانی وابسته است.

کمک به تقویت عملکرد عضلانی: هنگامی که ضعف عضلانی یا کاهش توانایی فعال‌سازی عضله وجود داشته باشد، تحریک الکتریکی می‌تواند به‌عنوان یک ابزار کمکی در برنامه تقویت و بازتوانی مورد استفاده قرار گیرد. در این کاربرد، هدف اصلی جایگزین کردن تمرینات فعال نیست؛ بلکه می‌توان از تحریک الکتریکی برای تکمیل برنامه تمرینی و تسهیل فعال‌سازی عضلات استفاده کرد.

روش های الکتروتراپی

از رایج‌ترین روش‌های الکتروتراپی و روش‌های مرتبط می‌توان به این موارد اشاره کرد:

• تحریک الکتریکی عصبی‌عضلانی (NMES)
• جریان تداخلی (IFC)
• جریان گالوانیک و جریان روسی
• مگنت تراپی
• تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS)
• روش‌های فیزیکی مکمل مانند لیزر درمانی

در کنار این روش‌ها، از اولتراسوند تراپی (که از امواج صوتی بهره می‌برد) نیز به‌عنوان درمان مکمل در برنامه‌ی فیزیوتراپی استفاده می‌شود.

انواع الکتروتراپی

الکتروتراپی به مجموعه‌ای از روش‌های درمانی گفته می‌شود که با استفاده از جریان‌های الکتریکی کنترل‌شده، بافت‌ها و اعصاب را با اهدافی مانند کاهش درد، تحریک عضلات و بهبود عملکرد حرکتی تحت تأثیر قرار می‌دهد. نوع جریان، شدت، فرکانس و مدت درمان بر اساس شرایط بیمار و هدف درمان توسط فیزیوتراپیست تعیین می‌شود بنابراین الکتروتراپی یک روش واحد نیست و انواع مختلفی دارد در ادامه به مهمترین روش‌های رایج الکتروتراپی می‌پردازیم.

روش درمانی الکتروتراپی

الکتروتراپی روشی است که در آن از تحریک الکتریکی برای کاهش درد و ناراحتی، از طریق تعدیل عملکرد اعصاب دخیل در مکانیسم درد یا فعال‌سازی سیستم اپیوئیدی بدن استفاده می‌شود. روش‌های مختلف این درمان با مکانیسم‌های فیزیولوژیک متفاوتی عمل می‌کنند. اثربخشی آن با توجه به نوع و شدت درد متفاوت است؛ مطالعات نشان می‌دهند که در صورت استفاده‌ی صحیح، این روش می‌تواند در کنترل درد بسیاری از بیماران مفید باشد.

آیا الکتروتراپی بی‌خطر است؟

در این روش، جریان الکتریکی از طریق چند جفت الکترود از پوست عبور می‌کند و عمدتاً بافت‌های سطحی را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ شدت جریان در فیزیوتراپی بسیار کم است. با این حال، گرچه الکتروتراپی در صورت اجرای صحیح روشی نسبتاً ایمن است، در برخی موارد نباید از آن استفاده کرد.

موارد منع استفاده

• در مواردی که فرد در دوره سه ماه اول بارداری قرار داشته باشد (به هر حال در طول دوره‌های سه ماه دوم و
  سوم بارداری تحت نظارت پزشک می‌توان از این درمان استفاده کرد)
• در مواردی که فرد قبلاً به اختلال سیستم لنفاوی دچار شده باشد. در حقیقت تحریک الکتریکی عصب از روی پوست
  می‌تواند بر عملکرد سیستم لنفاوی تاثیر گذاشته و باعث تجمع مایع در نقاط تحت درمان شود.
• در مواردی که فرد احساس بی‌حسی و گزگز در ناحیه تحت درمان داشته باشد.
• علاوه بر این در هنگام استفاده از این درمان باید وضعیت پوست فرد نیز مورد توجه قرار گیرد.

دستگاه TENS

این دستگاه جریان الکتریکی کم‌ولتاژی را از طریق الکترودهای چسبیده به پوست به عصب‌های ناحیه می‌فرستد؛ این جریان معمولاً حس سوزن‌سوزن شدن ایجاد می‌کند. شدت پالس‌ها بر اساس شدت درد و تحمل بیمار تنظیم می‌شود.

 فواید الکترو درمانی

• درد سیاتیک
• تحریک عضلات
• بهبود درد در ناحیه لگن
• کمک به توان‌بخشی فلج عصب صورت (با نظر پزشک)
• کمک به کاهش درد و تورم در محل آسیب
• افزایش گردش خون موضعی
• کنترل درد و ناراحتی پس از عمل جراحی
• کاهش درد قوزک پا در موارد حاد و مزمن
• تحریک آزادسازی اندورفین (مسکن طبیعی بدن)

کلینیک فیزیوتراپی پارسا با کادری باتجربه شما را در مسیر درمان همراهی می‌کند. برای دریافت نوبت می‌توانید در روزها و ساعات کاری تماس بگیرید.

سوالات متداول دستگاه الکترودرمانی