
درد زانو معمولاً با درد جلوی زانو یا اطراف کشکک شناخته میشود، اما بسیاری از افراد دردی را تجربه میکنند که در پشت زانو، در گودی پشت مفصل، احساس میشود. درد پشت زانو ممکن است هنگام خم کردن کامل زانو، بعد از ایستادن طولانی، بعد از دویدن یا حتی بدون فعالیت خاصی ظاهر شود.
علت این درد میتواند ساده و قابل کنترل باشد؛ مثل کشیدگی عضله یا تجمع مایع در کیست بیکر، و گاهی هم نشانهی مشکلی است که نیاز به بررسی فوری دارد، مثل لختهی خون. در این مقاله علت درد پشت زانو، نشانههایی که باید جدی گرفت، روشهای تشخیص و درمان خانگی و فیزیوتراپی این عارضه را مرور میکنیم.
آناتومی پشت زانو به زبان ساده
به طور کلی پشت زانو ناحیهی پیچیدهای است. این گودی که «حفرهی رکبی» نام دارد، تاندونهای عضلات پشت ران (همسترینگ) از دو طرف عبور میکنند، بالای عضلهی دوقلوی ساق به استخوان ران میچسبد، کپسول مفصل زانو و بخش خلفی مینیسکها در عمق قرار دارند و رگها و اعصاب اصلی پا هم از همین ناحیه میگذرند. به همین دلیل، دردی که در پشت زانو حس میشود میتواند از عضله، تاندون، مفصل، کیست یا حتی رگ منشأ بگیرد و تشخیص دقیق آن نیاز به معاینه دارد.
کیست بیکر: شایعترین علت تورم پشت زانو
کیست بیکر یا کیست پوپلیتئال، برآمدگی پر از مایعی است که در پشت زانو ایجاد میشود. این کیست معمولاً به دلیل تولید بیش از حد مایع مفصلی ایجاد میشود که خود ناشی از آرتریت، مثل آرتروز یا آرتریت روماتوئید، یا پارگی غضروف و مینیسک است. مایع اضافی به سمت عقب رانده میشود و در یک کیسه جمع میشود.
بسیاری از افراد مبتلا به کیست بیکر هیچ علامتی ندارند. در کسانی که علامت دارند، این موارد را ذکر میکند:
- تورم پشت زانو که گاهی تا ساق پا ادامه دارد.
- درد زانو.
- سفتی و دشواری در خم کردن کامل زانو.
- بدتر شدن علائم پس از فعالیت یا ایستادن طولانی.
نکتهی مهم این است که کیست بیکر خودش معمولاً یک نتیجه است، نه علت اصلی. به گفتهی درمان علت زمینهای مثل آرتریت یا آسیب غضروف معمولاً به بهبود کیست هم منجر میشود. به همین دلیل، تمرکز درمان بر سلامت کل مفصل زانو است.
پاره شدن کیست بیکر و تشابه با لختهی خون
بر طبق نظر مایو کلینیک توضیح میدهد که بهندرت کیست بیکر پاره میشود و مایع آن به داخل ساق نشت میکند. این اتفاق میتواند درد تیز در زانو، تورم ساق، تغییر رنگ پوست یا احساس جاری شدن مایع در ساق ایجاد کند. این علائم شباهت زیادی به لختهی خون در وریدهای عمقی پا دارند که یک وضعیت جدی است را به دنبال دارد. به همین دلیل است که اگر درد و تورم پشت زانو دارید، فوراً برای بررسی مراجعه کنید به کلینیک؛ چون هرچند لختهی خون شایع نیست، این علائم میتواند نشانهی آن باشد.
علتهای دیگر درد پشت زانو
علاوه بر کیست بیکر، این علتها هم در مراجعان ما شایعاند:
- کشیدگی یا التهاب تاندون همسترینگ: درد در قسمت داخلی یا خارجی پشت زانو که با خم کردن زانو در برابر مقاومت، دویدن سریع یا کشش پشت ران بیشتر میشود. در دوندگان و فوتبالیستها شایع است.
- کشیدگی عضلهی دوقلو (ساق): دردی که درست زیر پشت زانو یا بالای ساق حس میشود و با روی پنجه ایستادن یا دویدن تشدید میشود.
- پارگی بخش خلفی مینیسک: درد عمیق پشت زانو هنگام چمباتمه زدن یا خم کردن کامل، گاهی همراه با تورم، قفل شدن یا احساس گیر کردن مفصل.
- آسیب رباط صلیبی خلفی: معمولاً پس از ضربهی مستقیم به جلوی ساق در حالی که زانو خم است، مثل برخورد زانو به داشبورد خودرو.
- آرتروز زانو: که میتواند علاوه بر درد اطراف مفصل، درد و سفتی پشت زانو ایجاد کند و زمینهساز کیست بیکر هم باشد.
- التهاب تاندون پوپلیتئوس: علت کمتر شناختهشدهای که در دوندگان، بهویژه هنگام دویدن در سرازیری، دیده میشود.
- لختهی خون در ورید عمقی: علت کمتر شایع اما مهم که با تورم، درد، گرمی یا قرمزی ساق همراه است و نیاز به اقدام فوری دارد.
درد پشت زانو بعد از ورزش
درد پشت زانو بعد از ورزش معمولاً به عضلات و تاندونها مربوط است. افزایش ناگهانی مسافت دویدن، تمرینهای سرعتی، دویدن در سرازیری، اسکواتهای عمیق با وزنه یا ورزش بدون گرم کردن کافی، از محرکهای رایجاند. در این حالت درد اغلب در حین یا پس از ورزش شروع میشود و با استراحت نسبی کم میشود. اگر درد ناگهانی همراه با صدای پاره شدن، کبودی یا ناتوانی در راه رفتن باشد، احتمال آسیب جدیتر عضله یا مفصل مطرح است و باید ارزیابی شود.
علائم هشدار: چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
- تورم، درد، گرمی یا قرمزی ساق پا، بهویژه پس از سفر طولانی، جراحی اخیر، بیحرکتی یا مصرف داروهای هورمونی.
- تنگی نفس یا درد قفسهی سینه همراه با درد و تورم پا؛ که نیاز به اورژانس دارد.
- درد و تورم شدید پشت زانو که ناگهان شروع شده است.
- ناتوانی در تحمل وزن یا راه رفتن.
- تب همراه با زانوی داغ و متورم.
- قفل شدن زانو و ناتوانی در صاف کردن کامل آن.
- بیحسی، گزگز یا سردی پا.
درد پشت زانو چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص با شرححال شروع میشود: درد از کی شروع شده، آیا ضربه یا فعالیت خاصی در کار بوده، آیا تورم وجود دارد و چه حرکاتی درد را بدتر میکند. سپس معاینهی زانو شامل لمس پشت زانو، بررسی دامنهی حرکت، آزمونهای مینیسک و رباط و بررسی قدرت و انعطاف عضلات پشت ران و ساق انجام میشود. در صورت شک به کیست بیکر یا لختهی خون، سونوگرافی ابزار سریع و مفیدی است. امآرآی برای بررسی دقیق مینیسک، رباطها و غضروف و عکس ساده برای بررسی آرتروز به کار میروند.
درمان خانگی درد پشت زانو
اگر علائم هشدار ندارید و درد خفیف تا متوسط است، این اقدامات در روزهای اول کمککنندهاند:
- کاهش فعالیتهای تحریککننده: دویدن و خم کردن عمیق زانو را موقتاً محدود کنید، اما حرکت ملایم و پیادهروی کوتاه را حفظ کنید.
- سرما: در درد و تورم تازه، سرما برای ۱۰ تا ۱۵ دقیقه با یک پارچه بین پوست و کیسهی یخ کمککننده است. دربارهی انتخاب بین کمپرس سرد و گرم، راهنمای جداگانهی ما را ببینید.
- بالا نگه داشتن پا: در صورت تورم، پا را هنگام استراحت بالاتر از سطح قلب قرار دهید.
- حرکات ملایم: خم و صاف کردن آرام زانو در دامنهی بدون درد برای پیشگیری از سفتی.
- مسکن: فقط با توصیهی پزشک یا داروساز و با توجه به بیماریهای زمینهای.
اگر درمان خانگی درد پشت زانو پس از یکی دو هفته نتیجه نداد یا درد با تورم، قفل شدن یا بیثباتی همراه بود، ارزیابی تخصصی لازم است.
درمان درد پشت زانو با فیزیوتراپی
ما در کلینیک فیزیوتراپی پارسا پروسه درمان را بر اساس علت درد شروع میکنیم که اجزای رایج آن عبارتاند از:
- کنترل درد و تورم: با آموزش، تنظیم فعالیت و در صورت نیاز روشهایی مثل اولتراسوند تراپی یا سرما درمانی.
- بازگرداندن دامنهی حرکت: بهویژه صاف شدن کامل زانو که در کیست بیکر و آسیبهای مفصلی ممکن است محدود شود.
- تقویت عضلات: تقویت تدریجی عضلات جلو و پشت ران، باسن و ساق که هم بار مفصل را کم میکند و هم از عود آسیبهای عضلانی پیشگیری میکند.
- کشش و انعطاف: برای عضلات پشت ران و ساق، با شدت ملایم.
- بازگشت تدریجی به ورزش: با تمرینهای اختصاصی دویدن، پرش و تغییر جهت.
در آسیبهای مفصلی مثل پارگی مینیسک یا آرتروز، فیزیوتراپی اغلب بخش اصلی درمان است و در بسیاری از بیماران میتواند نیاز به جراحی را کم یا به تأخیر بیندازد. در این زمینه مقالههای فیزیوتراپی زانو و آیا میتوان از جراحی زانو جلوگیری کرد را ببینید. برای انتخاب فعالیتهای مناسب در دورهی بهبود، مقالهی ما دربارهی ورزش برای زانو درد هم کمککننده است.
تمرینهای ساده برای درد پشت زانو
اگر علت درد شما عضلانی یا مفصلی است و علائم جدی ندارید، تمرینهای زیر نمونههایی رایج در مراحل اولیهی برنامهی فیزیوتراپیاند. هر تمرین را در دامنهی بدون درد یا با درد خفیف انجام دهید و اگر درد یا تورم روز بعد بیشتر شد، شدت تمرین را کم کنید:
- سُر دادن پاشنه: به پشت دراز بکشید و پاشنه را آرام روی زمین به سمت باسن بکشید تا زانو خم شود، سپس برگردانید. این حرکت دامنهی خم شدن زانو را حفظ میکند.
- صاف کردن زانو با حوله: حولهی لولهشدهای زیر مچ پا بگذارید و اجازه دهید زانو با وزن خودش به سمت صاف شدن برود. صاف شدن کامل زانو در کیست بیکر و آسیبهای مفصلی اهمیت زیادی دارد.
- انقباض ایستای پشت ران: نشسته، پاشنه را به زمین یا پایهی صندلی فشار دهید، طوری که عضلات پشت ران سفت شوند، بدون حرکت زانو. چند ثانیه نگه دارید.
- پل باسن: به پشت دراز بکشید، زانوها خم، باسن را بالا بیاورید. این تمرین عضلات باسن و پشت ران را با فشار کم بر زانو تقویت میکند.
- بلند شدن روی پنجه: برای تقویت عضلات ساق، بهخصوص اگر درد پشت زانو به عضلهی دوقلو مربوط است.
- کشش ملایم پشت ران و ساق: فقط در حد کشش خفیف؛ کششهای شدید در روزهای اول آسیب عضلانی توصیه نمیشود.
درد پشت زانو در سالمندان
در سالمندان، درد پشت زانو بیشتر با آرتروز و کیست بیکر همراه است. از سوی دیگر، احتمال لختهی خون در این گروه، بهویژه پس از بستری، جراحی یا کمتحرکی، بیشتر است. بنابراین هر تورم تازهی ساق در سالمندان باید جدی گرفته شود. در کنار درمان، حفظ تحرک روزانه، تمرینهای تقویتی ملایم و تمرینهای تعادل، هم به کاهش درد و هم به پیشگیری از زمین خوردن کمک میکند. برای سالمندانی که رفتوآمد به کلینیک برایشان دشوار است، فیزیوتراپی در منزل گزینهی مناسبی است.
پیشگیری از درد پشت زانو
- قبل از ورزش گرم کنید و حجم و شدت تمرین را تدریجی بالا ببرید.
- عضلات پشت ران و ساق را بهطور منظم تقویت کنید، نه فقط کشش دهید.
- در اسکوات و ورزشهای دارای خم کردن عمیق زانو، دامنه و وزنه را متناسب با توان زانو انتخاب کنید.
- در سفرهای طولانی هر چند ساعت یک بار راه بروید و ساقها را حرکت دهید.
- اگر آرتروز یا سابقهی آسیب مینیسک دارید، تمرینهای تقویتی را بهعنوان بخش ثابت برنامهی هفتگی حفظ کنید.
درد پشت زانو در کلینیک فیزیوتراپی پارسا
در کلینیک فیزیوتراپی پارسا، برای درد پشت زانو ابتدا علائم هشدار بررسی میشود و در صورت شک به لختهی خون یا آسیب جدی، ارجاع فوری به پزشک انجام میشود. سپس با معاینهی دقیق، منشأ درد مشخص و برنامهی درمانی متناسب با علت، سطح فعالیت و اهداف شما طراحی میشود. برای ارزیابی اولیه میتوانید از مشاورهی فیزیوتراپی استفاده کنید.
پرسشهای متداول دربارهی درد پشت زانو
درد پشت زانو از چیست؟
شایعترین علتها کیست بیکر، کشیدگی یا التهاب تاندونهای پشت ران و ساق، آسیب بخش خلفی مینیسک و آرتروز زانو هستند. لختهی خون علت کمتر شایع اما مهمی است که نباید نادیده گرفته شود.
آیا کیست بیکر خطرناک است؟
معمولاً نه و اغلب با درمان علت زمینهای بهتر میشود. اما پاره شدن آن میتواند علائمی شبیه لختهی خون ایجاد کند؛ بنابراین درد و تورم ناگهانی ساق باید فوراً بررسی شود.
علت درد پشت زانو هنگام خم کردن چیست؟
درد هنگام خم کردن کامل زانو بیشتر با کیست بیکر، آسیب بخش خلفی مینیسک یا آرتروز مرتبط است. تشخیص قطعی نیاز به معاینه و گاهی تصویربرداری دارد.
آیا درد پشت زانو به کمر مربوط است؟
گاهی درد ارجاعی از کمر یا گرفتاری عصب سیاتیک به پشت ران و زانو کشیده میشود. اگر درد از کمر شروع شده یا با بیحسی و گزگز پا همراه است، مقالهی درد سیاتیک را ببینید و برای ارزیابی مراجعه کنید.
با درد پشت زانو میتوان ورزش کرد؟
در دردهای خفیف عضلانی، ادامهی فعالیتهای کمفشار معمولاً مجاز است. ورزشهای پرفشار و خم کردن عمیق زانو باید تا کاهش درد و تأیید فیزیوتراپیست محدود شوند.
منابع
۲ منبع
- Baker cyst — Mayo Clinicmayoclinic.org
- Should You Use Ice or Heat for Pain? — Cleveland Clinichealth.clevelandclinic.org
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک یا فیزیوتراپیست نیست.
درمان درد پشت زانو با فیزیوتراپی

