
پارگی مینیسک زانو از آسیبهای شایع زانو در ورزشکاران و میانسالان است. درواقع مینیسک لایهی غضروفی ضربهگیر زانوست و پارگی آن ممکن است ناگهانی (معمولاً هنگام ورزش) یا بر اثر فرسایش با افزایش سن رخ دهد. مهمترین پرسش بیماران این است: آیا درمان پارگی مینیسک با فیزیوتراپی ممکن است ؟ در این مقاله علائم و تشخیص، تفاوت ناحیهی قرمز و سفید مینیسک، شواهد دربارهی جراحی آرتروسکوپی، نقش فیزیوتراپی مینیسک و زمان بهبودی را میخوانید.
مطالب این صفحه بر پایهی صفحهی آموزشی آکادمی جراحان ارتوپد آمریکا (OrthoInfo) و راهنمای بالینی مجلهی BMJ (۲۰۱۷) دربارهی جراحی آرتروسکوپی زانو نوشته شده و فهرست منابع در پایان مقاله آمده است.
مینیسک چیست؟
در زانو دو قطعهی گوِهایشکل از جنس فیبروغضروف به نام مینیسک، بین استخوان ران و ساق قرار دارند که آنها ضربه را جذب میکنند، به انتقال وزن کمک میکنند و در پایداری زانو نقش دارند.
انواع پارگی مینیسک
- پارگی حاد: معمولاً بر اثر آسیب و اغلب در ورزش رخ میدهد؛ میتواند با برخورد یا بدون برخورد، مثلاً هنگام چرخش یا تغییر جهت ناگهانی، اتفاق بیفتد؛
- پارگی فرسایشی: با افزایش سن و ساییدگی بافت پدید میآید؛ در مینیسک فرسوده، حتی یک چرخش ناگهانی هنگام برخاستن از صندلی ممکن است برای پارهشدن کافی باشد.
علائم پارگی مینیسک
این را هم بدانید که ممکن است هنگام پارگی صدای تَق حس کنید. بیشتر افراد پس از آسیب هنوز میتوانند روی زانوی آسیبدیده راه بروند و بسیاری از ورزشکاران بازی را ادامه میدهند؛ اما طی ۲ تا ۳ روز، زانو بهتدریج سفتتر و متورمتر میشود. علائم شایع عبارتاند از:
- درد، سفتی و تورم زانو؛
- گیرکردن یا قفلشدن زانو؛
- احساس خالیکردن زانو؛
- ناتوانی در خم و راست کردن کامل زانو.
تشخیص آسیب مینسیک
پزشک پس از پرسش دربارهی چگونگی آسیب، زانو را معاینه میکند. در آزمون مکموری، پزشک زانوی شما را خم میکند و سپس آن را صاف و میچرخاند تا واکنش مینیسک را بسنجد. رادیوگرافی پارگی مینیسک را نشان نمیدهد، اما ممکن است برای بررسی علل دیگر درد زانو، مثل آرتروز، درخواست شود. MRI بهدلیل دقت بالا، روش ارجح برای تشخیص پارگی حاد است.
ناحیهی قرمز و سفید مینیسک چه فرقی دارند؟
البته یکسوم بیرونی مینیسک (ناحیهی قرمز) خونرسانی خوبی دارد؛ پارگی در این ناحیه ممکن است خودبهخود بهبود یابد یا با جراحی ترمیم شود. دوسوم داخلی (ناحیهی سفید) خونرسانی اندکی دارد و پارگی در آن معمولاً خودبهخود جوش نمیخورد؛ اگر علائم با درمان غیرجراحی بهتر نشود، معمولاً بافت آسیبدیده بریده و برداشته میشود. به همین دلیل محل پارگی در انتخاب درمان اهمیت دارد.
درمان غیرجراحی مینیسک
بسیاری از پارگیهای مینیسک به جراحی فوری نیاز ندارند، بهویژه اگر قفلشدن یا تورم پایدار زانو وجود نداشته باشد. این منبع روش استراحت، یخ، فشار و بالا نگه داشتن را برای بیشتر برای آسیبهای ورزشی مؤثر میداند همچنین داروهای ضدالتهاب مثل ایبوپروفن و ناپروکسن درد و تورم را کم میکنند. البته دربارهی نقش یخ و داروهای ضدالتهاب در روزهای نخست آسیب، دیدگاهها کاملاً یکسان نیست و بهتر است با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید. تزریق کورتون هم میتواند درد و تورم را کم کند و دربارهی تزریقهای زیستی مانند پلاکتهای غنی از پلاسما (PRP) پژوهش ادامه دارد. مصرف دارو و تزریق را با پزشک هماهنگ کنید.
شواهد دربارهی جراحی در پارگی فرسایشی
توصیه شده که در بیشتر بیماران مبتلا به بیماری فرسایشی زانو، که پارگی مینیسک را هم شامل میشود، آرتروسکوپی انجام نشود.
این توصیه برای افراد با یا بدون شواهد تصویری آرتروز، علائم مکانیکی (مثل گیرکردن) یا شروع ناگهانی علائم هم صدق میکند. تنها استثنای احتمالی، افرادی هستند که بهطور عینی نمیتوانند زانو را کاملاً صاف کنند (زانوی قفلشدهی واقعی). نویسندگان بیماران جوان با آسیب ورزشی و افراد دچار ضربهی شدید را بررسی نکردهاند.
در مقایسه با درمان غیرجراحی، آرتروسکوپی در کوتاهمدت بهبود بسیار اندکی در درد و بهبود اندکی در عملکرد ایجاد کرد، اما در پیگیری یک تا دو سال تفاوت مهمی دیده نشد.
پس اگر مینیسک شما با افزایش سن فرسوده شده و قفلشدن واقعی ندارید، معمولاً بهتر است ابتدا درمان غیرجراحی و فیزیوتراپی را با کمک متخصص دنبال کنید. در پارگیهای ناگهانی ورزشی، بهویژه در جوانان، تصمیم باید بر پایهی معاینه، MRI، محل پارگی و سطح فعالیت با جراح گرفته شود.
جراحی مینیسک چه زمانی و چگونه انجام میشود؟
توجه داشته باشید که اگر علائم با وجود درمان غیرجراحی ادامه یابد، جراحی آرتروسکوپی ممکن است توصیه شود:
- برداشتن بخشی از مینیسک: بافت آسیبدیده بریده و برداشته میشود؛ معمولاً تحمل وزن بلافاصله ممکن است و حرکت کامل زانو بهزودی بازمیگردد؛
- ترمیم مینیسک: قطعات پاره دوخته میشوند و دورهی بهبودی آن طولانیتر از برداشتن بخشی از مینیسک است؛
- پیوند مینیسک: در افراد جوان و فعال که بخش بزرگی از مینیسک را از دست دادهاند، گاهی بهعنوان جایگزین تعویض مفصل مطرح میشود.
بهبودی بعد از جراحی چقدر طول میکشد؟
بر طبق OrthoInfo، بهبودی پس از برداشتن بخشی از مینیسک حدود ۳ تا ۶ هفته و توانبخشی پس از ترمیم مینیسک حدود ۳ تا ۶ ماه طول میکشد. زمان بازگشت به ورزش و فعالیتهای قبلی به نوع پارگی، سن، سطح فعالیت و دستور جراح بستگی دارد.
فیزیوتراپی مینیسک: چه کارهایی انجام میشود؟
فیزیوتراپی در سه موقعیت به کار میرود: درمان غیرجراحی، دورهی بعد از برداشتن بخشی از مینیسک و دورهی بعد از ترمیم. اهداف معمولاً اینها هستند:
- کاهش درد و تورم و بازیابی دامنهی حرکت زانو؛
- تقویت عضلات چهارسر ران، همسترینگ و عضلات اطراف لگن؛
- تمرین تعادل و کنترل حرکت زانو؛
- تنظیم فعالیت و بازگشت تدریجی به راه رفتن، پله و ورزش.
در پارگیهایی که با ترمیم درمان شدهاند، پروتکل را جراح تعیین میکند و ممکن است در ابتدا محدودیتهایی برای خمکردن زانو یا تحمل وزن وجود داشته باشد. اگر حرکتی (مثل چمباتمهی عمیق یا چرخش با بار) علائم را تشدید میکند، آن را موقتاً اصلاح کنید و با فیزیوتراپیست در میان بگذارید. دستگاههایی مثل الکتروتراپی یا لیزر، در صورت استفاده، نقش کمکی دارند و جای تمرین درمانی را نمیگیرند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- قفلشدن زانو یا ناتوانی در صافکردن کامل آن؛
- خالیکردن مکرر زانو؛
- تورم زیاد یا درد شدید پس از آسیب، یا ناتوانی در تحمل وزن؛
- درد و سفتی که با درمان خانگی بهتر نمیشود؛
- قرمزی، گرما و تب، بهویژه پس از جراحی.
چه زمانی سراغ فیزیوتراپی برویم؟
اگر پس از آسیب یا با افزایش سن درد داخلی یا خارجی زانو، سفتی یا احساس گیرکردن دارید، یا پس از جراحی مینیسک به توانبخشی نیاز دارید، ارزیابی فیزیوتراپی کمک میکند برنامهی تمرین متناسب با وضعیت شما تنظیم شود.
در کلینیک فیزیوتراپی پارسا، برنامهی تمرینی پس از ارزیابی زانو، قدرت عضلات، دامنهی حرکت و نیاز ورزشی شما تنظیم میشود و با دستورهای پزشک یا جراح معالج هماهنگ است. برای آشنایی با خدمات این بخش، صفحهی فیزیوتراپی زانو را ببینید و برای شروع میتوانید از مشاورهی فیزیوتراپی استفاده کنید دربارهی فیزیوتراپی در منزل هم سؤال کنید. برای هماهنگی نوبت میتوانید با شمارهی ۰۲۱-۴۴۰۷۹۶۱۴ تماس بگیرید. کلینیک در تهران، اشرفی اصفهانی، خیابان باهنر، پلاک ۲۲۸، طبقه ۵ قرار دارد و شنبه تا پنجشنبه، از ساعت ۸ تا ۲۱ فعال است.
پرسشهای متداول دربارهی پارگی مینیسک
آیا پارگی مینیسک خودبهخود خوب میشود؟
بستگی به محل آسیب دارد. طبق OrthoInfo، پارگی در یکسوم بیرونی (ناحیهی قرمز) ممکن است خودبهخود بهبود یابد، اما پارگی در دوسوم داخلی (ناحیهی سفید) معمولاً جوش نمیخورد. با این حال، بدون جوشخوردن هم ممکن است علائم با درمان غیرجراحی کم شوند.
آیا برای پارگی مینیسک همیشه جراحی لازم است؟
خیر اگر علائم پایدار نباشد و قفلشدن یا تورم دائمی وجود نداشته باشد، بسیاری از پارگیها به جراحی فوری نیاز ندارند. در بیماری فرسایشی زانو، راهنمای BMJ (۲۰۱۷) در بیشتر بیماران آرتروسکوپی را توصیه نمیکند و تنها استثنای احتمالی آن زانوی قفلشدهی واقعی است.
آیا با پارگی مینیسک میتوان ورزش کرد؟
به نوع پارگی مینیسک، شدت مشکل علائم و ورزش بستگی دارد. در صورت درد، قفلشدن یا خالیکردن زانو، ورزشهای چرخشی و پرشی را متوقف کنید و ارزیابی نمایید. فیزیوتراپیست یا پزشک سطح فعالیت مناسب را تعیین میکند.
بعد از جراحی مینیسک چقدر طول میکشد تا خوب شوم؟
برای بهبودی پس از برداشتن بخشی از مینیسک حدود ۳ تا ۶ هفته و پس از ترمیم حدود ۳ تا ۶ ماه است. بازگشت به ورزش برای هر فرد متفاوت است و نظر جراح تعیینکننده است.
آیا تزریق کورتون یا PRP کمک میکند؟
به طور کلی تزریق کورتون میتواند درد و تورم را کم کند و دربارهی PRP پژوهش ادامه دارد. تزریق جایگزین بررسی علت و درمان اصلی نیست و تصمیم دربارهی آن با پزشک است.
منابع
۲ منبع
- Meniscus Tears — OrthoInfo, American Academy of Orthopaedic Surgeonsorthoinfo.org
- Arthroscopic surgery for degenerative knee arthritis and meniscal tears: a clinical practice guideline — BMJ, 2017bmj.com
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک یا فیزیوتراپیست نیست.
جراحی مینیسک چه زمانی و چگونه انجام میشود؟

