
امروزه زانو درد یکی ازمشکلات بزرگی است که بسیاری از افراد مسن با آن درگیر می شوند. در تعویض مفصل زانو ، مفصل زانوی آسیب دیده با پروتز با مفصل زانوی مصنوعی جایگزین می شود.
مفصل مصنوعی یا پروتز ازمواد فلزی و پلاستیکی وپلیمری ساخته شده که به جای مفصل طبیعی زانو عمل می کند در این جراحی پزشکان فوق تخصص زانو جراحی را زمانی انجام می دهند که روش های دیگر مانند دارو درمانی، کاهش وزن ، تمرین درمانی ، فیزیوتراپی ، استفاده ازعصا ، بریس و وسایل کمکی جوابگو نباشد و روند تخریب درحدی باشد که فرد در حرکات روزمره ناتوان شده باشد.
عمل تعویض مفصل زانو
در حقیقت تعویض عمل مفصل زانو یک جراحی است که با هدف کاهش درد و بهبود عملکرد در بیماران مبتلا به آرتروز پیشرفته صورت میگیرد. این روش با جایگزینی سطوح مفصلی آسیبدیده با پروتز فلزی و پلیاتیلن درد مزمن را کاهش داده و تحرک بیمار میتواند بعد از عمل را بهطور چشمگیری بهبود ببخشد. لذا موفقیت بلندمدت این جراحی به انتخاب صحیح بیمار، تکنیک جراح و فیزیوتراپی تخصصی پس از عمل وابسته است.
راه رفتن بعد از عمل تعویض مفصل زانو
پس از تعویض مفصل زانو، راهرفتن معمولاً از چند ساعت پس از عمل و با کمک ابزار کمکی با نظارت فیزیوتراپیست آغاز میشود و تمرکز اولیه بر تحمل وزن متقارن وقدم برداشتن صحیح است که با استفاده از واکرانجام میشود همچنین بعد از آن عصا هم در هفتههای ۳ تا ۶ میتواند به حرکت مستقل شما کمک شایانی کند در نتیجه در محیط ایمن منزل از هفته ۶ تا ۹ برنامهریزی میشود. به طور کلی افزایش تدریجی مسافت پیادهروی باید بر اساس تحمل درد و میزان تورم زانو تنظیم شود و از اعمال بار بیشازحد در هفتههای اولیه اجتناب گردد.
انواع عمل تعویض مفصل زانو
امروزه عمل تعویض مفصل زانو یا به اصطلاح (Knee Arthroplasty) در سه دسته اصلی طبقهبندی میشود: تعویض کامل (Total Knee Arthroplasty) برای درگیری دو یا سه بخش مفصل، تعویض جزئی (Partial Knee Arthroplasty) شامل تعویض تکبخشی (Unicompartmental) و تعویض پتلوفمورال (Patellofemoral) برای آسیب محدود به یک بخش، و تعویض تجدیدنظری نیزقابل انجام است لذا برای جایگزینی پروتز قبلی دچار عارضه انتخاب نوع عمل بر اساس میزان درگیری مفصل، سن، سطح فعالیت و کیفیت استخوان بیمار تعیین میشود.

تعویض کامل مفصل زانو
در اصل تعویض کامل مفصل زانو رایجترین نوع اینگونه از جراحی است درواقع زمانی توصیه میشود که آسیب غضروفی دو یا هر سه بخش مفصل زانو (داخلی، خارجی و پتلوفمورال) را درگیر کرده باشد. در این روش، سطوح مفصلی آسیبدیده استخوان ران و درشتنی تراشیده شده و با اجزای مصنوعی فلزی و پلیاتیلن جایگزین میشوند. مطالعات نشان میدهد حدود ۸۹ درصد از جراحیهای اولیه تعویض زانو از نوع کامل هستند. این گزینه برای بیماران با آرتروز پیشرفته، آرتریت روماتوئید یا دفرمیتی قابلتوجه مناسبتر است و در مقایسه با تعویض جزئی، احتمال نیاز به جراحی مجدد را در یک عمل کاهش میدهد، هرچند تهاجمیتر محسوب میشود.
تعویض جزئی مفصل زانو
تعویض جزئی مفصل زانو گزینهای کم تهاجمیتری است که تنها بخش آسیبدیده مفصل را جایگزین میکند و بافت سالم را حفظ مینماید. این روش در بیماران بهدرستی انتخابشده، بازیابی سریعتر، خونریزی کمتر و احساس طبیعیتری از مفصل را به همراه دارد. تعویض جزئی خود به دو زیرگروه اصلی تقسیم میشود:
تعویض تکبخشی
تعویض تکبخشی برای بیمارانی مناسب است که آرتروز آنها به یک بخش از مفصل تیبیوفمورال (معمولاً بخش داخلی) محدود شده و بخشهای دیگر سالم باقی ماندهاند. این روش تنها زمانی اثربخش است که معیارهای انتخاب بیمار بهدقت رعایت شوند؛ بهطوریکه درگیری قابلتوجه بخش پتلوفمورال، آرتریت التهابی، دفرمیتی شدید (بیش از ۵ تا ۱۰ درجه) یا بیثباتی لیگامانی از موارد منع مصرف محسوب میشوند. شواهد نشان میدهد که نرخ نیاز به جراحی مجدد در تعویض تکبخشی بالاتر از تعویض کامل است، به طور کلی در بیماران رضایت عملکردی بالایی گزارش شده است.
تعویض پتلوفمورال
تعویض پتلوفمورال نوعی تعویض جزئی است که منحصراً برای آرتروز محدود به مفصل بین کشکک و استخوان ران به کار میرود. این روش نادرتر است و تنها حدود ۱ درصد از کل تعویضهای زانو را تشکیل میدهد. انتخاب بیمار مناسب در این روش نیز حیاتی است، زیرا درگیری سایر بخشهای مفصل نتیجه عملکردی را تضعیف میکند.
مقایسه تعویض کامل و تعویض جزئی
| ویژگی | تعویض کامل (TKA) | تعویض جزئی (PKA) |
|---|---|---|
| اندیکاسیون اصلی | درگیری ۲ یا ۳ بخش مفصل | درگیری محدود به ۱ بخش |
| میزان تهاجم | بیشتر | کمتر |
| حفظ بافت سالم | حداقل | حداکثر |
| سرعت بازیابی اولیه | کندتر | سریعتر |
| خطر نیاز به جراحی مجدد | کمتر | بیشتر (بهویژه در انتخاب نامناسب بیمار) |
| مناسبترین گروه بیماران | آرتروز پیشرفته، دفرمیتی قابلتوجه | آرتروز محدود، بیماران با انتظارات عملکردی بالا |
تعویض تجدیدنظری مفصل زانو
تعویض تجدیدنظری زمانی انجام میشود که پروتز قبلی دچار عارضه شده باشد. شایعترین علل عبارتاند از شلی آسپتیک (Aseptic Loosening)، عفونت اطراف پروتز، بیثباتی مفصل و سایش اجزای پروتز. این جراحی پیچیدهتر از عمل اولیه است، زیرا ممکن است نیاز به خارج کردن تمام یا بخشی از اجزای قبلی، مدیریت نقص استخوانی و استفاده از پروتزهای تخصصیتر (مانند پروتزهای مهارشده یا لولایی) باشد. تعویض تجدیدنظری میتواند بهصورت یکمرحلهای (در موارد آسپتیک) یا دومرحلهای (در عفونت) انجام شود و بهطور کلی نرخ عوارض و پیچیدگی بالاتری نسبت به جراحی اولیه دارد. دادههای رجیستری نشان میدهد بقای دهساله پروتز در برخی انواع تعویض تجدیدنظری حدود ۹۱.۷ درصد گزارش شده است.
نقش رویکرد جراحی و تکنولوژی در انتخاب نوع عمل
علاوه بر دستهبندی اصلی، رویکرد جراحی و تکنولوژی کمککننده نیز در تعیین تجربه بیمار و نتایج نقش دارند. رویکرد پاراپاتلار داخلی (Medial Parapatellar) سنتیترین و رایجترین روش است که دید وسیعی ایجاد میکند، اما رویکرد سابوستوس (Subvastus) با حفظ اتصال عضله واستوس داخلی به کشکک، مزایای اولیهای مانند درد کمتر و بازیابی سریعتر عملکرد عضله چهارسر را نشان داده است. همچنین، تکنیکهای کمتهاجمی (Minimally Invasive) و جراحی رباتیک در سالهای اخیر برای بهبود دقت قرارگیری پروتز و تسریع بهبودی توسعه یافتهاند.
علتهای تعویض مفصل زانو
شایعترین علت تعویض مفصل زانو، آرتروز پیشرفته (استئوآرتریت) است که با تخریب غضروف و درد مقاوم به درمانهای محافظهکارانه مشخص میشود. سایر علل شامل آرتریت روماتوئید، آسیبهای شدید مانند شکستگیهای پیچیده یا پارگی رباطها، دفرمیتی زانو (پا پرانتزی یا ضربدری) و عفونت مفصل هستند. این جراحی زمانی توصیه میشود که درد، فعالیتهای روزمره و کیفیت زندگی بیمار را بهطور جدی محدود کرده و درمانهای غیرجراحی دیگر مؤثر نباشند.
آرتروز چیست؟
آرتروز یکی از شایع ترین علت های تعویض مفصل زانو میباشد. البته ارتریت رومانویید و پوکی استخوان نیز از دلایل آسیب مفصل زانو است. افرادی که به علت آسیب زیاد مفصل به تشخیص فیزیوتراپیست یا متخصص ارتوپدی تصمیم به عمل جراحی تعویض مفصل می گیرند قبل از جراحی بهتر است یک دوره فیزیوتراپی انجام دهند.
درمرکز فیزیوتراپی پارسا، برای بیمارانی که کاندید عمل جراحی تعویض مفصل میباشند قبل از جراحی با استفاده از تنس و لیزر درمانی، مگنت درمانی و اولتراسوند درد و التهاب زانوی بیمار را کاهش می دهیم و با افزایش جریان خون، بیمار آمادگی لازم را برای تقویت عضلات پیدا می کند.
به تجربه ثابت شده است، افرادی که قبل ازجراحی فیزیوتراپی انجام می دهند شرایط بهتری بعد از عمل جراحی تعویض مفصل زانو، پیدا می کنند و سریع تر قدرت عضلات به حالت نرمال بر می گردد و درد و تورم کمتری دارند و دامنه ی حرکات زانو سریع تر بدست می اید همیشه پیش گیری از آرتروز بهتر از درمان آن است.
مراقب مفصل زانو باشید!
با رعایت یکسری ازمسائل می توان بهداشت مفاصل را حفظ کرد. بهداشت مفاصل یعنی روند پیری مفصل مناسب با شرایط سنی باشد و مانع از تخریب زودهنگام مفصل شویم. مراقبت از مفص، تغذیه سالم، ورزش مناسب و قرارگیری مفصل در پوزبشن و وضعیت های مناسب است. بادقت به این مسایل می توان عمر مفصل را بالا برد، البته در بعضی موارد بیماری های زمینه ای و عامل ژنتیک سبب تخریب زودرس مفصل می شود.
دراین گونه چنانچه فعالیت فرد محدود شود به طوری که بیمار به علت درد و ناتوانی در انجام فعالیت های روزمره مشکل پیدا کند روش جراحی تعویض مفصل کمک فراوانی به بازگشت بیمار به زندگی طبیعی می کند.
مفصل زانو به علت نوع کاربردی بعنی تحمل وزن و موبایل بودن و حرکت پذیری در طول زندگی فشار زیادی روی ابن مفصل وارد می شود. بنابراین تخریب این مفصل بیشتر از مفاصل دیگر است
جلوگیری از تخریب مفاصل
تقویت عضلات و فیزیوتراپی مناسب و انجام تمرینات ورزشی و حرکت درمانی مناسب در بسیاری از موارد از تخریب مفصل پیشگیری می کند و مانع از این می شود که مفصل دچار آرتروز با سایبدگی شدید شود و این پیشگیری مفصل زانو را از جراحی تعویض مفصل نجات می دهد و در واقع انجام فیزیوتراپی صحیح و آموزش ورزش های مناسب و حرکت درمانی پیشگیری قبل از درمان جراحی تعویض مفصل میباشد. ولی چنانچه مفصل روند تخریب شدید داشت و بیمار ناتوان در انجام حرکات روزمره داشت و درد مداوم فرد را محدود کند، جراحی تعویض مفصل زانو بهترین روش درمان میباشد.
جراحی و فیزیوتراپی زانو
در جراحی تعویض مفصل زانو با برش انتهای استخوان ران و ابتدای استخوان درشت نی یاتیبیا و دربعضی موارد با برداشتن سطح غضروف کشکک، مفصل مصنوعی یا پروتز را به وسیله سیمان مخصوص فیکس می کنند. و فیزیوتراپی به اندازه ی جراحی دارای اهمیت میباشد با یک فیزیوتراپی صحیح و به موقع درد و تورم بیمار کاهش می یابد و دامنه ی طبیعی حرکات زانو بدست می آید و با انجام تمرینات صحیح عمر پروتز بیشتر خواهد شد
درمرکز فیزیوتراپی پارسا افرادی که جراحی تعویض مفصل زانو را انجام داده اند، هنگام مراجعه ابتدا با استفاده از الکتروتراپی تنس و اولتراسوند درد و التهاب و ورم و کبودی را کاهش می دهیم . لیزر پرتوان، مگنت درمانی و تکارتراپی به کاهش ورم و التهاب کمک فراوانی می کند. کاهش ورم و درد شرایط را برای تقویت عضلات و بدست آوردن دامنه طبیعی حرکات زانو آماده می کند.
مزایا و عوارض تعویض مفصل زانو
شواهد نشان میدهد حدود ۸ تا ۹ بیمار از هر ۱۰ بیمار پس از این عمل، سطح بالایی از رضایت را گزارش میکنند که ناشی از کاهش محسوس درد و بازگشت عملکرد حرکتی آنها است. این روش، بهویژه برای بیمارانی که درد مقاوم به درمانهای محافظهکارانه، فعالیتهای روزمره و خواب آنها را مختل کرده، یک نقطه عطف درمانی محسوب میشود در ادامه میخواهیم به مزایا و عوارض تعویض مفصل زانو بپردازیم.
مزایای کلیدی و شواهد عملکردی تعویض مفصل زانو
- تسکین پایدار درد مزمن: بر طبق مطالعات متاآنالیز نشان میدهد که شدت درد پس از جراحی بهطور معناداری و بالاتر از حد قابلتشخیص بالینی کاهش مییابد (کاهش ۲۷ تا ۳۶ واحدی در مقیاس WOMAC).
- بازگشت به تحرک و استقلال فردی: بیشتر بیماران فعال، پس از جراحی میتوانند به سطح فعالیت روزانه و تفریحی پیش از عمل خود بازگردند؛ بهطوریکه ۹۶٪ از بیماران دریافتکننده تعویض جزئی، فعالیتهای ورزشی یا فیزیکی خود را از سر گرفتهاند.
- دوام بالای ایمپلنت: دادههای رجیستری نشان میدهد که ۹۵٪ از پروتزهای مدرن زانو، عملکرد خود را برای بیش از ۱۵ سال حفظ میکنند و بسیاری از آنها تا ۲۰ سال یا بیشتر نیز دوام میآورند.
⚠️ عوارض بالقوه عمل تعویض مفصل زانو
مانند هر جراحی دیگری که دارای عوارض میباشد این عمل تعویض مفصل زانو نیز با ریسکهایی همراه است که آگاهی از آنها برای تصمیمگیری آگاهانه ضروری است. آمار زیر بر اساس مطالعات جمع آوری شده است.
- عفونت بعد از جراحی: نرخ عفونت پس از تعویض زانو معمولاً بین ۰.۵٪ تا ۲٪ گزارش میشود. در برخی مطالعات، احتمال عفونت حدود ۱ در ۲۰۰ مورد ذکر شده است.
- لخته خون (DVT/PE): یکی از جدیترین عوارض، تشکیل لخته در پا (ترومبوز ورید عمقی) یا ریه (آمبولی ریوی) است. آمارها نشان میدهد احتمال لخته در پا حدود ۱ در ۱۵۰ و در ریه ۱ در ۲۵۰ مورد است.
- آسیب عصبی: در موارد نادر، ممکن است اعصاب اطراف زانو آسیب ببینند و منجر به بیحسی یا ضعف شوند. احتمال این عارضه حدود ۱ در ۱۷۵ مورد گزارش شده است.
- درد مزمن و خشکی مفصل: حدود ۱ نفر از هر ۱۰ بیمار ممکن است پس از جراحی همچنان از درد مزمن یا خشکی و محدودیت انعطافپذیری مفصل شکایت داشته باشد.
- شلی یا سایش ایمپلنت: با گذشت زمان، ممکن است پروتز شل شود یا دچار سایش گردد. این مسئله شایعترین دلیل نیاز به جراحی مجدد (تعویض تجدیدنظری) در درازمدت است.
نکته مهم: بسیاری از این عوارض با اقدامات پیشگیرانه مانند آنتیبیوتیک پروفیلاکسی، داروهای ضد انعقاد و فیزیوتراپی منظم پس از عمل بهطور قابلتوجهی کاهش مییابند. تصمیم نهایی باید با در نظر گرفتن تعادل میان این مزایای چشمگیر و ریسکهای بالقوه، و با مشورت یک تیم درمانی متخصص انجام شود.
مرکز فیزیوتراپی پارسا با استفاده از دستگاه ایر کامپرشن یا وازوترین درکاهش درد و تورم زانوی جراحی شده در هر جلسه کمک شایانی می کند. همچنین این افتخار را دارد که متخصص فیزیوتراپی ما با ۲۵ سال سابقه کار در مرکز فیزیوتراپی بیمارستان ارتوپدی و دانشگاهی اختر تجارب شایانی در بهبودی بیماران تعویض مفصل زانو دارند. به طوری که بیشتر بیماران مراجعه کننده روش درمانی خاص و متفاوتی را تجربه خواهند کرد. بیماران مراجعه کننده ابتدا ارزیابی رایگان خواهند شد و مطابق تعرفه های دولتی بهترین فیزیوتراپی را تجربه خواهند کرد.
کلینیک فیزیوتراپی پارسا در خیابان باهنر واقع شده است و توسط خانم پروانه ملارمضانی و کادر مجرب ایشان اداره میشود.
این کلینیک آرامش و صبر را الگوی خود قرار داده و سعی کرده رضایت بیماران را در اولویت خود قرار دهد. هم چنین ایشان
سابقه ۲۵ سال فعالیت مستقیم در آکادمی تخصصی اختر که زیر مجموعه دانشگاه علوم پزشکی است را نیز داراست.
امکاناتی که این کلینیک در اختیار بیماران خود قرار میدهد شامل مواردی از قبیل؛ لیزر درمانی، التراسوند درمانی، شاک ویو تراپی، تکاردرمانی،
گرما درمانی، ماساژ درمانی، الکترو درمانی، دیاترمی تراپی، مگنت درمانی، پرتو درمانی.
این مرکز همچنی در درمان بیماری های زیل هم بسیار میتواند به شما کمک کند؛ تنیس البو، گلف البو، درمان انواع بی اختیاری، بهبود اثرات
سکته مغزی، دیسک کمر و گردن، فیزیوتراپی انگشتان پا و دست
سؤالات متداول تعویض مفصل زانو
آیا تعویض جزئی زانو به اندازه تعویض کامل دوام میآورد؟
دادهها نشان میدهد نرخ نیاز به جراحی مجدد در تعویض جزئی، بهویژه در بلندمدت، بالاتر از تعویض کامل است. با این حال، در بیماران بهدرستی انتخابشده، تعویض جزئی میتواند عملکرد مطلوبی ارائه دهد و هدف آن معمولاً فراهم کردن دوام ۱۵ تا ۲۰ ساله است.
چه کسی کاندید مناسبی برای تعویض تکبخشی است؟
بیمار ایدهآل برای تعویض تکبخشی، فردی با آرتروز محدود به یک بخش مفصل، بدون درگیری قابلتوجه پتلوفمورال، بدون دفرمیتی شدید (معمولاً کمتر از ۵ تا ۱۰ درجه) و بدون بیثباتی لیگامانی است. سن بهتنهایی منع مطلق محسوب نمیشود، اما بیماران با سطح فعالیت بسیار بالا ممکن است مناسب نباشند.
چرا تعویض تجدیدنظری انجام میشود؟
شایعترین دلایل شامل شلی پروتز، عفونت، بیثباتی و سایش اجزا هستند. این جراحی پیچیدهتر است و ممکن است به پروتزهای تخصصی و مدیریت نقص استخوانی نیاز داشته باشد.
آیا تعویض کامل همیشه بهترین گزینه است؟
خیر. انتخاب نوع عمل باید بر اساس میزان درگیری مفصل، کیفیت استخوان، وضعیت لیگامانها، سن و سطح فعالیت بیمار انجام شود. تعویض کامل برای درگیری گسترده مناسب است، در حالی که تعویض جزئی در بیماران با آسیب محدود میتواند مزایای حفظ بافت و بازیابی سریعتر را ارائه دهد.
توجه این محتوا صرفاً جنبه معرفی دارد و جایگزین ارزیابی، تشخیص یا توصیه درمانی پزشک متخصص ارتوپدی نیست. انتخاب نوع جراحی باید بر اساس معاینه بالینی، تصویربرداری و شرایط فردی هر بیمار انجام شود.



دیدگاهها (۷)
سلام
خیلی وقته زانو درد دارم
با فیزیوتراپی شروع کنم یا نه آب درمانی ؟؟؟
salam
man az artorouz kheily mitarsidam
alan engar dardi vojod nadashe
tashkor az komaketon
fekr mikardam bishtar az ina tol bekeshe
mamnon.
سلام خانم دکتر
پدر بنده چند وقتی بود زانوش اذیتش میکرد
بعد از اون چند جلسه که خدمت رسیدیم خیلی بهتر شده
از همینجا ازتون تشکر میکنم
وقتتون بخیر
بنده عمل تعویض زانو انجام دادم
الان دوسالی میشه
وقتی هوا خیلی سرد یا گرم میشه دچار درد میشم
میشه بفرمایید این دردها رو چطور باید کم کنم و یا از بین ببرم؟
سلام و درود
وقتی که راه میرم یهو پشت پام احساس درد میکنم
این مشکل از آرتروز ناشی میشه یا مشکل دیگه ایه؟؟
سلام
بنده هم چنین دردی رو چند وقت پیش حس میکردم
ولی با روش های برق درمانی و آب درمانی حس بهتری پیدا کردم
البته این موردو با دکترم مشورت کن
محتوای جالب و کاربردی بودش
ممنون از شما