
امروزه سبک زندگی به نحوی شده که موجب پدید آمدن شانههایی که به جلو افتادهاند، پشتی که در عکسها گرد به نظر میرسد و سری که مدام جلوتر از بدن قرار دارد، از نشانههایی است که بسیاری از افراد درگیر مشکلی نظیره قوز پشتی را برای آنها رقم میزند.
در نتیجه این نگرانی موجب شده تا در سالهای اخیر با کار طولانی پشت میز نشینی و استفاده از کامپیوتر و همچنین استفادهی زیاد از گوشی موجب شده تا این مسئله قوز پشتی که در اصطلاح پزشکی کایفوز نامیده میشود، یعنی افزایش قوس بخش بالایی ستون فقرات. همهی قوزها یکسان نیستند؛ برخی فقط به عادتهای بدنی مربوط هستند که با تمرین بهتر میشود و با تشخیص پزشک نیاز به پیگیری نیز دارد. در این مقاله توضیح میدهیم چه مقدار قوس طبیعی است، انواع قوز پشتی کداماند، چه زمانی باید نگران شد و حرکات اصلاحی قوز پشتی چه نقشی در درمان شما دارند.
قوز پشتی چیست و چه مقدار قوس طبیعی است؟
ب طور کلی ستون فقرات از نمای کناری صاف نیست و چند قوس طبیعی دارد: گودی رو به جلو در گردن و کمر، و قوس رو به عقب ، یعنی این قوسها مثل فنر عمل میکنند و به تحمل وزن و جذب ضربه کمک میکنند. بنابراین مقداری قوس در ناحیهی پشت کاملاً طبیعی است.
طبق انجمن جراحان ارتوپدی آمریکا، ستون فقرات پشتی بهطور طبیعی بین ۲۰ تا ۴۵ درجه قوس دارد و قوسهای بیش از ۵۰ درجه غیرطبیعی در نظر گرفته میشوند. وقتی این قوس از حد طبیعی بیشتر شود، بخش بالایی پشت گرد و برجسته دیده میشود و به آن کایفوز یا قوز پشتی میگویند. اندازهگیری دقیق این زاویه با عکس رادیولوژی از نمای کناری انجام میشود.
انواع قوز پشتی
درواقع سه نوع رایج قوز پشتی را توصیف میکند که شناخت تفاوت آنها برای انتخاب درمان ضروری است:
- قوز وضعیتی (پوسچرال): شایعترین نوع. انحنا نرم و یکنواخت است و معمولاً فرد میتواند با صاف ایستادن آن را اصلاح کند. این نوع اغلب در نوجوانان و افرادی دیده میشود که مدت طولانی با وضعیت خمیده مینشینند و استخوانها ساختار طبیعی دارند.
- قوز شوئرمن: نوعی ساختاری که در آن چند مهرهای رشد کردهاند. انحنا سفتتر است و با صاف ایستادن اصلاح نمیشود و ممکن است دردناک باشد. این نوع معمولاً در دوران نوجوانی و رشد تشخیص داده میشود.
- قوز مادرزادی: که از بدو تولد به دلیل شکلگیری غیرطبیعی مهرهها وجود دارد و معمولاً با افزایش سن بدتر میشود.
علاوه بر اینها، در سالمندان قوز پشتی میتواند ناشی از شکستگیهای فشاری مهرهها در زمینهی پوکی استخوان باشد. این نوع نیاز به بررسی پزشکی دارد، چون علاوه بر قوز، خطر شکستگیهای بعدی را هم نشان میدهد. همچنین فرسایش دیسکها با افزایش سن میتواند به افزایش تدریجی قوس کمک کند.
علتهای قوز پشتی وضعیتی
قوز وضعیتی معمولاً نتیجهی ترکیبی از عادتهای بدنی و عدم تعادل عضلانی است. وقتی ساعتها با سر به جلو و شانههای جمعشده پشت میز مینشینیم، عضلات جلوی سینه کوتاه و سفت و عضلات پشت و بین کتفها کشیده و ضعیف میشوند. بهمرور، این وضعیت به حالت پیشفرض بدن تبدیل میشود. عوامل رایج عبارتاند از:
- نشستن طولانی با مانیتور پایین یا لپتاپ روی پا.
- استفادهی زیاد از گوشی با سر خمیده که در مقالهی سندرم گردن پیامکی توضیح دادهایم.
- کیف سنگین مدرسه یا کار.
- تمرینهای ورزشی نامتعادل؛ مثلاً تمرکز زیاد بر عضلات سینه و غفلت از عضلات پشت.
- کمتحرکی و ضعف کلی عضلات تنه.
علائم قوز پشتی چیست
این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد
- شانههای گرد و جلوآمده.
- برجستگی قابل مشاهده در بخش بالایی پشت.
- کمردرد یا پشتدرد خفیف.
- خستگی عضلات پشت و ساقها.
- سفتی ستون فقرات.
- سفتی عضلات پشت ران.
بسیاری از افراد مبتلا به قوز وضعیتی، دردهای گردن و شانه یا درد بین دو کتف را هم گزارش میکنند؛ چون وقتی پشت گرد میشود، سر جلوتر میآید و عضلات گردن و بین کتفها باید بار بیشتری تحمل کنند. این وضعیت در طول زمان میتواند فشار بر ستون فقرات گردنی را بیشتر کند و در افرادی که زمینهی دیسک گردن دارند، موجب میشود تا این علائم تشدید شود.
علائم هشدار؛ چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
طبق گفته منبع پزشکی، بهندرت انحناهای شدید باعث ضعف پاها، بیحسی یا مشکل تنفسی میشوند. همچنین در این شرایط باید بدون تأخیر مراجعه کرد:
- قوز پشتی که بهسرعت در حال افزایش است.
- درد ناگهانی و شدید پشت در سالمندان، بهویژه پس از یک زمین خوردن جزئی یا حتی بلند کردن یک وسیلهی سبک؛ که میتواند نشانهی شکستگی فشاری مهره باشد.
- درد همراه با تب، کاهش وزن بیدلیل یا درد شبانه.
- بیحسی، گزگز یا ضعف در پاها.
قوز پشتی چگونه تشخیص داده میشود؟
با تشخیص با معاینهی بالینی شروع میشود. به آزمون خم شدن به جلو اشاره میکند که در آن پزشک شکل انحنا را از کنار بررسی میکند. در قوز وضعیتی، انحنا با صاف ایستادن یا دراز کشیدن کم میشود، اما در قوز ساختاری مثل بیماری شوئرمن، انحنا سفت باقی میماند. عکس رادیولوژی از نمای کناری، اندازهی دقیق قوس و شکل مهرهها را نشان میدهد. در موارد شدید، ممکن است آزمونهای عملکرد ریه یا بررسیهای عصبی هم لازم شود.
در سالمندان، اگر به شکستگی فشاری مهره باشد، بررسی تراکم استخوان هم معمولاً توصیه میشود.
درمان قوز پشتی
درواقع هدف درمان جلوگیری از پیشرفت انحناست و نوع درمان به نوع قوز، شدت آن و سن فرد بستگی دارد:
- قوز وضعیتی: ممکن است با تمرینهای فیزیوتراپی که عضلات پشت و شکم را تقویت میکنند بهتر شود. اصلاح عادتهای نشستن و کار هم بخش جداییناپذیر درمان است.
- قوز شوئرمن: در کودکان و نوجوانانی که هنوز در حال رشدند، ممکن است بریس تا پایان رشد تجویز شود. فیزیوتراپی برای کاهش درد، حفظ انعطاف و تقویت عضلات کمککننده باشد.
- جراحی: در این روش برای قوز شوئرمن معمولاً در انحناهای بیش از ۷۰ تا ۷۵ درجه یا درد شدید مطرح میشود و در قوز مادرزادی اغلب توصیه میشود.
در قوز ناشی از پوکی استخوان، درمان پوکی استخوان توسط پزشک، پیشگیری از زمین خوردن و تمرینهای ایمن تقویت عضلات پشت از اهمیت بالایی برخودار است.
حرکات اصلاحی قوز پشتی
ورزش برای قوز پشتی سه هدف اصلی دارد: کشش عضلات کوتاهشدهی جلوی بدن، تقویت عضلات کشیدهشدهی پشت و بین کتفها، و بهبود تحرک بخش بالایی ستون فقرات. حرکات زیر نمونههایی رایج و سادهاند؛ اگر قوز ساختاری، درد شدید یا پوکی استخوان دارید، پیش از شروع با فیزیوتراپیست مشورت کنید.
- کشش عضلات سینه در چارچوب در: ساعدها را روی دو طرف چارچوب در بگذارید و آرام به جلو بروید تا کشش ملایم در جلوی سینه حس شود. چند ثانیه نگه دارید.
- جمع کردن کتفها: نشسته یا ایستاده، کتفها را به عقب و پایین ببرید، انگار میخواهید آنها را در جیب عقب شلوار بگذارید. چند ثانیه نگه دارید و رها کنید.
- فرشتهی دیواری: پشت به دیوار بایستید، دستها را با آرنج خم به دیوار بچسبانید و آرام بالا و پایین ببرید، بدون جدا شدن کمر و دستها از دیوار.
- اکستنشن پشت روی صندلی یا فوم رولر: نشسته روی صندلی با پشتی کوتاه، دستها پشت سر، بخش بالایی پشت را آرام روی لبهی پشتی به عقب ببرید. یا روی فوم رولری که زیر بخش بالایی پشت قرار دارد، به آرامی به عقب خم شوید.
- کشیدن کش به عقب (رویینگ): با کش ورزشی، دستها را به سمت عقب بکشید و کتفها را جمع کنید؛ این حرکت عضلات بین کتفها را تقویت میکند.
- جمع کردن چانه: سر را بدون خم کردن به عقب ببرید تا گوشها در راستای شانه قرار گیرند.
- حرکت سوپرمن ملایم: روی شکم دراز بکشید و دستها و سینه را کمی از زمین جدا کنید و چند ثانیه نگه دارید.
این تمرینها وقتی بیشترین اثر را دارند که بهطور منظم و همراه با اصلاح وضعیت در طول روز انجام شوند. چند دقیقه تمرین در روز نمیتواند هشت ساعت نشستن با وضعیت خمیده را جبران کند.
اصلاح وضعیت در زندگی روزمره
- مانیتور را همسطح چشم قرار دهید و از لپتاپ روی پا برای مدت طولانی استفاده نکنید.
- گوشی را بالا بیاورید تا سر مدام خم نباشد.
- هر ۳۰ تا ۴۵ دقیقه بلند شوید و چند حرکت کششی ساده انجام دهید.
- کولهپشتی را روی دو شانه بیندازید و وزن آن را محدود کنید.
- در برنامهی ورزشی، تمرینهای پشت را به اندازهی تمرینهای سینه اهمیت دهید.
- هنگام نشستن، از پشتی صندلی برای حمایت کمر استفاده کنید و کف پاها روی زمین باشد.
قوز پشتی در سالمندان نکات ایمنی تمرین
در سالمندان، افزایش قوس پشت میتواند هم به عادتهای بدنی و ضعف عضلات مربوط باشد و هم به تغییرات استخوانی مثل پوکی استخوان و شکستگیهای فشاری مهرهها. به همین دلیل، پیش از شروع برنامهی تمرینی در این گروه، بهتر است وضعیت استخوانها و سابقهی شکستگی با پزشک بررسی شود.
تمرینهای تقویتی عضلات پشت و بهبود وضعیت بدنی برای سالمندان هم مفیدند، اما چند احتیاط اهمیت دارد: از خم شدن شدید به جلو همراه با چرخش تنه، بهویژه با بار، پرهیز کنید؛ حرکات دراز و نشست کامل که ستون فقرات را بهشدت خم میکنند در افراد مبتلا به پوکی استخوان مناسب نیستند؛ و تمرینهای تعادلی را در کنار تمرینهای پشت قرار دهید تا خطر زمین خوردن کم شود. بلند کردن اشیا با خم کردن زانوها و نزدیک نگه داشتن بار به بدن، یکی از سادهترین و مهمترین عادتهای محافظتی است. برنامهی تمرینی سالمندان بهتر است زیر نظر فیزیوتراپیست شروع شود تا شدت و نوع حرکات متناسب با شرایط فرد انتخاب شود.
تفاوت قوز پشتی با گودی کمر و اسکولیوز
قوز پشتی، گودی کمر و اسکولیوز هر سه به شکل ستون فقرات مربوط هستند اما با هم فرق دارد. قوز پشتی افزایش قوس رو به عقب در ناحیهی سینهای است؛ گودی کمر افزایش قوس رو به جلو در ناحیهی کمر است که در مقالهی فیزیوتراپی گودی کمر به آن پرداختهایم؛ و اسکولیوز انحراف ستون فقرات به پهلوست. گاهی این مشکلات همزمان در یک فرد دیده میشوند و برنامهی تمرینی باید همهی آنها را در نظر بگیرد.
درمان قوز پشتی در کلینیک فیزیوتراپی پارسا
در کلینیک فیزیوتراپی پارسا ابتدا نوع قوز، میزان انعطاف ستون فقرات، قدرت عضلات و عادتهای روزمرهی شما ارزیابی میشود. اگر نشانهای از قوز ساختاری یا مشکل پزشکی دیده شود، ارجاع به پزشک انجام میشود. برای قوز وضعیتی، برنامهای شامل درمان دستی برای بهبود تحرک، تمرینهای اصلاحی و آموزش ارگونومی طراحی میکنیم. اگر قوز پشتی با گردن درد همراه است، مقالهی فیزیوتراپی گردن را هم ببینید. برای شروع میتوانید از مشاورهی فیزیوتراپی استفاده کنید.
پرسشهای متداول دربارهی قوز پشتی
آیا قوز پشتی درمان دارد؟
قوز وضعیتی معمولاً با تمرینهای اصلاحی و تغییر عادتها بهخوبی بهتر میشود. قوز ساختاری مثل شوئرمن با ورزش صاف نمیشود، اما ورزش و فیزیوتراپی درد و عملکرد را بهتر میکنند و در دوران رشد ممکن است بریس هم لازم باشد.
چقدر طول میکشد تا قوز پشتی با ورزش اصلاح شود؟
در قوز وضعیتی، بسیاری از افراد پس از چند هفته تمرین منظم تغییر در احساس و وضعیت بدن را حس میکنند، اما تثبیت این تغییر چند ماه زمان و ادامهی تمرین لازم دارد.
آیا قوزبند برای اصلاح قوز پشتی مفید است؟
قوزبندهای معمولی ممکن است به عنوان یادآور کوتاهمدت وضعیت کمک کنند، اما جایگزین تقویت عضلات نیستند و استفادهی طولانی بدون تمرین توصیه نمیشود. بریس درمانی در قوز ساختاری فقط با تجویز پزشک استفاده میشود.
آیا قوز پشتی باعث درد میشود؟
همیشه نه. بسیاری از افراد قوز وضعیتی بدون درد دارند، اما برخی دچار خستگی و درد پشت، گردن یا بین کتفها میشوند. قوز شوئرمن هم ممکن است دردناک باشد.
قوز پشتی در نوجوانان را چطور تشخیص دهیم؟
اگر نوجوان با صاف ایستادن نمیتواند قوس پشت را اصلاح کند، برجستگی پشت هنگام خم شدن به جلو بیشتر میشود باید توسط پزشک معاینه شود.
منابع
۱ منبع
- Kyphosis (Roundback) of the Spine — OrthoInfo, AAOSorthoinfo.org
این مطلب برای آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک یا فیزیوتراپیست نیست.
علائم قوز پشتی چیست

