
دلایل درد دست که ممکن است در مچ یا انگشتان دست احساس شود، از دردهای شایع اسکلتی هستند و درمان آنها با توجه به علت درد متفاوت است. در دستدردها ابتدا علت مشخص میشود و سپس به درمان آن میپردازیم.
درد دست از مچ، کف دست، کنار شست یا انگشتان شروع میشود و علت آن همیشه یکسان نیست: گاهی بعد از زمینخوردن و شکستگی مچ پیدا میشود و گاهی بدون ضربه، در اثر فشار روی عصب یا التهاب تاندون. در این مقاله چهار علت شایع را مرور میکنیم: شکستگی مچ دست، سندرم تونل کارپال، تنوسینوویت دکرون و انگشت ماشهای. این مطالب جای معاینهی پزشک را نمیگیرد.
علل درد دست
دست و مچ از استخوانهای کوچک، تاندونها، عصبها و غلافهایی ساخته شدهاند که در فضای تنگ کنار هم کار میکنند. اگر هر کدام آسیب ببیند یا زیر فشار قرار بگیرد، درد، گزگز یا ضعف ایجاد میشود. نشانهی شاخص چهار علت رایج این است:
- شکستگی مچ دست: درد و تورم ناگهانی بعد از زمینخوردن و گاهی کجشدن ظاهر مچ.
- سندرم تونل کارپال: گزگز و بیحسی در شست، اشاره، میانی و سمت شستِ انگشت حلقه، بهویژه شبها.
- تنوسینوویت دکرون: درد و حساسیت کنار شست و مچ هنگام گرفتن یا چرخاندن.
- انگشت ماشهای: گیرکردن یا قفلشدن انگشت هنگام خم و راستکردن، بیشتر صبحها.
شکستگی مچ دست
یکی از علتهای شایع دردِ دست، شکستگی مچِ دست است که شایعترین نوع آن شکستگی دیستال رادیوس است و به شکستگی کالیس هم معروف است. در این شکستگی ممکن است قطعهی شکستهشده جابهجا شود یا جابهجا نشود، و بسته به شرایط شکستگی، درمان آن بهصورت کانسرواتیو (بدون جراحی) یا با جراحی انجام میشود. این شکستگی بیشتر در افراد مسن و در خانمها هنگام زمینخوردن بروز میکند. در افرادی که پوکی استخوان دارند، هنگام زمینخوردن بهعلت اینکه دست را حایل بدن میکنند، این شکستگی رخ میدهد.
علت و علائم شکستگی مچ
شایعترین علت، افتادن روی دستِ باز است. در سالمندان و افراد مبتلا به پوکی استخوان حتی زمینخوردن ساده میتواند مچ را بشکند؛ در افراد جوانتر معمولاً ضربهی شدیدتر، مثل تصادف یا افتادن از نردبان، دلیل آن است. علائم شامل درد فوری، تورم، کبودی، حساسیت با لمس و گاهی کجبهنظررسیدن مچ است. بیحسی انگشتان میتواند نشانهی فشار روی عصب باشد.
عوارض شکستگی دست
عوارض بعد از شکستگی شامل بدجوشخوردگی و عارضهای به نام آراسدی (امروزه سندرم درد منطقهای مزمن یا CRPS نامیده میشود) است. در این عارضه دست براق میشود، عرق میکند و بسیار دردناک میشود. بعد از درمان این نوع شکستگی و طی دورهی بیحرکتی، فیزیوتراپی کمک فراوانی به این بیماران میکند تا بتوانند به فعالیتهای روزمره برگردند، زیرا دوران بیحرکتی باعث میشود بسیاری از حرکات محدود شود و عضلات دردناک شوند. خشکی مچ و انگشتان بعد از شکستگی شایع است و معمولاً در یک تا دو ماه اول بهتر میشود.
درمان و مدت بیحرکتی
تشخیص با رادیوگرافی انجام میشود. اگر استخوان در جای خود باشد، گچ یا آتل کافی است. اگر جابهجا شده باشد، پزشک ابتدا آن را جا میاندازد و بعد آتل میبندد. جراحی (با پلاک، پیچ یا پین) وقتی در نظر گرفته میشود که استخوان با گچ در جای خود نماند. در درمان بدون جراحی معمولاً گچ حدود ۴ تا ۶ هفته بعد از آسیب باز میشود؛ مدت دقیق را پزشک تعیین میکند.
فیزیوتراپی شکستگی دست
در مرکز فیزیوتراپی پارسا افرادی که دچار شکستگی مچِ دست میشوند، بعد از مراجعه ابتدا با روش الکتروتراپی و لیزر درمانی برای کاهش درد و التهاب اقدام میکنند. مگنت درمانی هم میتواند به کاهش درد کمک کند. پس از آنکه درد و التهاب کاهش پیدا کرد، تمریندرمانی و حرکتدرمانی برای افزایش دامنهی حرکتی شروع میشود. بیمار برای جوشخوردن باید یک دورهی بیحرکتی را طی کند و اگر بعد از این دوره حرکتدرمانی را سریع شروع نکنیم، فرد دچار محدودیت و بهدنبال آن دردِ شدید خواهد شد.
فیزیوتراپی صحیح، حرکتدرمانی و آموزش تمرینهای لازم در مرکز فیزیوتراپی پارسا به بهبود مراحل شکستگی کمک میکند. حرکتدادن انگشتان باید هر چه زودتر بعد از گچگیری یا جراحی شروع شود و فیزیوتراپی معمولاً بعد از بازشدن گچ یا پس از جراحی و با نظر پزشک آغاز میشود. بیشتر افراد حدود سه ماه بعد از آسیب میتوانند از مچ برای همهی فعالیتها استفاده کنند، اما بهبود کامل ممکن است تا یک سال طول بکشد. شکستگی مچ با ضربهی کم میتواند علامت ضعف استخوان باشد؛ دربارهی آزمایش تراکم استخوان با پزشک مشورت کنید.
سندرم تونل کارپال
این مشکل اغلب در افرادی که فعالیت زیادی با دست دارند، مانند خانمهای خانهدار، تایپیستها، آرایشگرها و دندانپزشکان، بیشتر رخ میدهد. در کف دست یک تونل کارپال وجود دارد که عروق و عصب مدیان بههمراه تاندون عضلات خمکنندهی عمقی و سطحی انگشتان از آن عبور میکنند. فشار بر عصب مدیان بهدلیل کاهش فضای داخلی تونل مچ دست (کارپ) رخ میدهد. تنگشدن این تونل به هر علتی سبب افزایش فشار بر شریان و عصب مدیان میشود و در این شرایط علائم سیتیاس بروز میکند. این سندرم در زنان و سالمندان شایعتر است و وراثت، حرکات تکراری مچ، بارداری و بیماریهایی مثل دیابت، آرتریت روماتوئید و اختلال تیروئید احتمال آن را بالا میبرند.
علائم درد دست در تونل کارپال
درد بهصورت تدریجی است و بیماران از سوزنسوزنشدن در سه یا چهار انگشت اول شکایت دارند. درد مچ دست، التهاب مچ دست، گزگز و بیحسی کف دست از علائم حسی این سندروم است. کاهش قدرت مچ و عضلات دست از علائم حرکتی است، بهطوری که وسایل از دست بیمار میافتد. در شب میزان سوزنسوزنشدن یا پارستزی افزایش مییابد و اغلب بیمار را از خواب بیدار میکند؛ صبحها هم بیماران با این حالت از خواب بیدار میشوند. هنگامی که دست مدت طولانی در یک وضعیت قرار بگیرد این علائم بیشتر میشود. حس گرما و سرما کم میشود.
بعد از علائم حسی، علائم حرکتی بروز میکند که ضعف در عضلات این ناحیه است. در شرایط مزمن عضلات آتروفی میشوند که در کف دست مشهود است. بیمار در انجام حرکات ظریف مانند گرفتن یا برداشتن چیزی مشکل پیدا میکند. نوار عصب و عضله (EMG) یکی از راههای تشخیص این درگیری است. انگشت کوچک معمولاً درگیر نمیشود، و این به افتراق از مشکلات گردن کمک میکند.
تشخیص و درمان
تشخیص بیشتر با شرح حال و معاینه (مثل تست تینل و خمکردن مچ) انجام میشود و اگر لازم باشد نوار عصب و عضله یا سونوگرافی کمک میکند. درمان اولیه معمولاً شامل آتل شبانه در وضعیت صاف مچ، اصلاح فعالیتها و ایستگاه کاری، داروی ضدالتهاب با نظر پزشک و تمرینهای سُرخوردن عصب است. تزریق کورتون اغلب تسکین موقت میدهد. اگر درمانهای غیرجراحی جواب ندهد یا ضعف و لاغری عضله دیده شود، آزادسازی رباط مچ با جراحی در نظر گرفته میشود. چون بیماری بدون درمان معمولاً پیشرفت میکند، مراجعهی زودهنگام اهمیت دارد.
کاهش التهاب و درد دست با تمریندرمانی
مراجعین مبتلا به این عارضه در مرکز فیزیوتراپی پارسا ابتدا توسط متخصص فیزیوتراپی معاینه و ارزیابی میشوند و سپس برنامهی درمانی تنظیم میشود. ما میتوانیم با فیزیوتراپی و با استفاده از الکتروتراپی، لیزر پرتوان و اولتراسوند تراپی برای کاهش التهاب غلاف مچ دست اقدام کنیم. مگنت درمانی با استفاده از امواج الکترومغناطیسی در کاهش درد و التهاب مچ و دست کمک میکند. مرکز فیزیوتراپی پارسا با استفاده از تکار و امواج آراف به بهبود التهاب و کاهش درد و گزگز این بیماران کمک میکند. پس از کاهش درد و التهاب، تمریندرمانی مناسب، حرکتدرمانی و حرکات کششی به تقویت عضلات و درمان بیماران مبتلا به سندرم تونل کارپال کمک میکند. بسیاری از مراجعین مبتلا به سندرم تونل کارپال در مرکز فیزیوتراپی و کاردرمانی پارسا بدون نیاز به جراحی به بهبود رسیدهاند؛ پاسخ به درمان در افراد مختلف فرق دارد.
بیماری دکرون (تنوسینوویت دکرون)
عارضهی دیگری که شایع است و علت درد دست میباشد، بیماری دکرون است. تاندون عضلات اکستانسور پولیسیس برویس و ابداکتور پولیسیس لانگوس، که دورکننده و بالابرندهی شست هستند، از یک غلاف عبور میکنند و در اثر اصطکاک این دو تاندون التهاب ایجاد میشود و حرکات شست دردناک و محدود میشود. نتیجه، درد و حساسیت سمت شستِ مچ است که با گرفتن، بلندکردن و چرخاندن مچ بیشتر میشود و گاهی به ساعد میرسد.
این مشکل در زنان و در سنین ۴۰ تا ۵۰ سال شایعتر است و در بارداری و چند هفته بعد از زایمان هم دیده میشود. تست فینکلشتاین کمک تشخیصی است: شست را داخل مشت میگیرند و مچ را به سمت انگشت کوچک خم میکنند؛ درد کنار شست نشانهی احتمالی بیماری است. درمان معمولاً شامل پرهیز از حرکات دردناک، آتل شست و مچ، یخگذاری مناسب، داروی ضدالتهاب و در صورت نیاز تزریق کورتون است. اگر علائم شدید باشد یا بعد از حدود شش هفته درمان غیرجراحی جواب ندهد، پزشک جراحی را بررسی میکند. منبع: AAOS.
هنگامی که این بیماران به مرکز فیزیوتراپی پارسا مراجعه میکنند، ابتدا متخصصین فیزیوتراپی ما آنها را معاینه و ارزیابی میکنند و سپس برنامهی درمانی تنظیم میشود. تنس و یخدرمانی، سوزن خشک و نیدلینگ و لیزر پرتوان در کاهش درد و التهاب تأثیر دارد. التهاب این دو تاندون کاهش مییابد و با شروع فریکشن ماساژ، حرکات درمانی، حرکات کششی و تمریندرمانی لازم، درد بیمار کاهش مییابد و بهبود پیدا میکند. گاهی بریس مخصوصی به بیمار میدهیم که شست بیحرکت میشود و به مراحل درمان کمک میکند.
انگشت ماشهای
انگشت ماشهای یا trigger finger عارضهی دیگری است که عامل درد دست و محدودیت حرکت میشود. در انگشت ماشهای، تاندون خمکنندهی انگشت هنگام عبور از قرقرهی A1 در کف دست، پایهی انگشت، گیر میکند، چون تاندون یا خود قرقره ضخیم شده است. این بیماری با «نقاط ماشهای عضلانی (trigger point)» که در ماساژ و سوزن خشک مطرح میشود فرق دارد و نباید با آنها اشتباه گرفته شود.
تاندونها بندهای سختی از بافت هستند که عضلات و استخوانها را به هم وصل میکنند و معمولاً بهراحتی در غلافی که آنها را میپوشاند حرکت میکنند. وقتی تاندون ملتهب شود و بهراحتی در غلاف حرکت نکند، انگشت هنگام خم و راستشدن گیر میکند یا قفل میشود. علائم شامل برآمدگی دردناک در کف دست پایهی انگشت، صدای قرچ یا گیرکردن و قفلشدن انگشت در حالت خم است که معمولاً صبحها بیشتر است. انگشت حلقه و شست بیشتر درگیر میشوند. بیماری در زنان ۴۰ تا ۶۰ ساله، مبتلایان به دیابت و آرتریت روماتوئید و افرادی که زیاد چنگ میزنند یا فشار میدهند شایعتر است.
بیشتر موارد با درمان غیرجراحی بهتر میشود: استراحت از گرفتن و فشردنهای تکراری، آتل شبانه، داروی ضدالتهاب، کشش ملایم، الکتروتراپی و ورزشدرمانی و در صورت نیاز تزریق کورتون که در دیابت کمتر مؤثر است. در مراحل ابتدایی، الکتروتراپی، ورزشدرمانی، حرکات کششی و مگنت تراپی میتواند به کنترل علائم کمک کند. اگر انگشت قفل بماند یا درمانها جواب ندهند، جراحی آزادسازی قرقره انجام میشود.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در این موارد نباید منتظر فیزیوتراپی بمانید و باید به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- کجشدن ظاهر مچ یا درد شدید بعد از زمینخوردن و ضربه.
- بیحسی، رنگپریدگی یا کبودی انگشتان.
- ناتوانی در حرکتدادن انگشتان ظرف ۲۴ ساعت بعد از گچگیری یا جراحی.
- درد شدید هنگام صافکردن ملایم انگشتان یا ضعف تازه در خمکردن شست و اشاره.
- تورم، قرمزی و گرمی همراه با تب.
- بیحسی و ضعفی که بهتدریج بدتر میشود یا لاغری عضلهی پایهی شست.
- انگشتی که قفل شده و صاف نمیشود.
نقش فیزیوتراپی در درمان درد دست
فیزیوتراپیست ابتدا علت درد را ارزیابی میکند و اگر نشانهی خطر ببیند، شما را به پزشک ارجاع میدهد. بعد از آن برنامهی درمان معمولاً این بخشها را دارد: آموزش و اصلاح فعالیتها، راهنمایی برای استفاده از آتل، تمرینهای دامنهی حرکت و کشش، تمرینهای سُرخوردن تاندون و عصب، تقویت تدریجی عضلات و توصیههای ارگونومی برای کار و زندگی روزمره.
دستگاههای فیزیوتراپی مثل الکترو درمانی، لیزر درمانی، اولتراسوند، گرما درمانی و تکار تراپی و مگنت درمانی بیشتر نقش مکمل دارند و میتوانند در کاهش درد و التهاب کمک کنند. پاسخ افراد به آنها متفاوت است و شواهد علمی برای همهی دستگاهها یکسان نیست. برای نمونه، مرور کاکرین دربارهی لیزر کمتوان در سندرم تونل کارپال، بهبود کوتاهمدت درد و عملکرد را نسبت به دارونما نشان داده، اما قطعیت شواهد را «بسیار پایین» ارزیابی کرده است. به همین دلیل، دستگاهها جای معاینه، تمریندرمانی و اصلاح فعالیت را نمیگیرند. جزئیات بیشتر را در صفحهی فیزیوتراپی دست بخوانید.
مراحل معمول برنامهی توانبخشی
برنامهی فیزیوتراپی معمولاً مرحلهبهمرحله جلو میرود. در مرحلهی اول هدف کمکردن درد و تورم و حفظ حرکت مفاصل آزاد، مثل انگشتان و شانه، است. در مرحلهی دوم، با نظر پزشک، حرکت مچ و کشش ملایم بافتها شروع میشود. در مرحلهی سوم، تقویت عضلات ساعد و تمرین قدرت چنگزدن اضافه میشود. در مرحلهی آخر، فرد به کارهای روزمره و شغلی برمیگردد و تمرینها با نیاز او تنظیم میشود. مدت هر مرحله به نوع آسیب، سن، بیماریهای زمینهای و همکاری بیمار بستگی دارد، پس زمانبندی دقیق را فقط بعد از معاینه میتوان گفت.
در منزل هم میتوانید کارهای ساده انجام دهید: دست را بالاتر از سطح قلب نگه دارید تا تورم کم شود، انگشتان را در حد راحتی باز و بسته کنید و فعالیتی را که درد را تشدید میکند موقتاً کم کنید. اگر درد در حین تمرین بیشتر میشود، تمرین را قطع کنید و با فیزیوتراپیست یا پزشک مشورت کنید. استفادهی خودسرانه از تزریق، داروهای قوی یا ماساژ شدید توصیه نمیشود.
پیشگیری و توصیههای ارگونومی
این عادتها خطر درد دست را کم میکند یا از بدترشدن آن جلوگیری میکند:
- هنگام تایپ و کار با ماوس، مچ را تا حد امکان صاف و بدون خمشدن نگه دارید و هر ساعت چند دقیقه استراحت کنید.
- از چنگزدن و فشردنهای طولانی و شدید با شست و انگشتان پرهیز کنید و از ابزار مناسب دست استفاده کنید.
- قبل از کارهای تکراری، دست و مچ را آرام گرم و کشیده کنید.
- دیابت و بیماریهای تیروئید را با پزشک کنترل کنید.
- برای پیشگیری از زمینخوردن، مسیر خانه را روشن و بدون فرش لغزنده نگه دارید و کفش مناسب بپوشید.
درمان درد دست در کلینیک فیزیوتراپی پارسا
برای درمان درد دست میتوانید با مراجعه به کلینیک فیزیوتراپی پارسا، مجهز به دستگاههای روز، از مشاورهی رایگان متخصص مجرب ما، خانم پروانه ملارمضانی، بهرهمند شوید. کلینیک فیزیوتراپی پارسا در خیابان باهنر، غرب تهران، واقع شده است و توسط خانم پروانه ملارمضانی و کادر مجرب ایشان اداره میشود. این کلینیک آرامش و صبر را الگوی خود قرار داده و رضایت بیماران را در اولویت میداند. ایشان سابقهی ۲۵ سال فعالیت مستقیم در آکادمی تخصصی اختر، زیرمجموعهی دانشگاه علوم پزشکی، را نیز دارند.
امکانات کلینیک شامل لیزر درمانی، اولتراسوند درمانی، شاکویو تراپی، تکار درمانی، گرما درمانی، ماساژ درمانی، الکتروتراپی، دیاترمی تراپی، مگنت درمانی و پرتو درمانی است. این مرکز در درمان تنیس البو، گلف البو، انواع بیاختیاری، بهبود اثرات سکتهی مغزی، دیسک کمر و گردن و فیزیوتراپی انگشتان پا و دست هم میتواند کمک کند. ساعت کار کلینیک شنبه تا پنجشنبه، از ۸ صبح تا ۹ شب است. برای گرفتن وقت، به صفحهی ارتباط با کلینیک مراجعه کنید.
سوالات متداول دربارهی درد دست
چرا درد و گزگز دست شبها بیشتر میشود؟
شبانهشدن گزگز و بیحسی انگشتان از نشانههای رایج سندرم تونل کارپال است و اغلب با تکاندادن دست کم میشود. با این حال، علتهای دیگری مثل مشکلات گردن هم میتوانند علائم مشابه بدهند. اگر گزگز تکرار میشود، خواب شما را به هم میزند یا با ضعف دست همراه است، برای معاینه به پزشک یا فیزیوتراپیست مراجعه کنید.
فیزیوتراپی بعد از شکستگی مچ چه زمانی شروع میشود؟
حرکتدادن انگشتان باید هر چه زودتر بعد از گچگیری یا جراحی شروع شود. مچ را تا زمانی که پزشک اجازه نداده، حرکت ندهید. فیزیوتراپی معمولاً بعد از بازشدن گچ یا بعد از جراحی و طبق نظر پزشک شروع میشود. اگر مطمئن نیستید، قبل از شروع، با پزشک معالج هماهنگ کنید.
آیا تونل کارپال و انگشت ماشهای بدون جراحی درمان میشوند؟
در بسیاری از موارد، درمان با روشهای غیرجراحی مثل آتل، اصلاح فعالیت، دارو، تمرین و گاهی تزریق شروع میشود و ممکن است علائم را کنترل کند. اما نتیجه برای همه یکسان نیست. اگر بعد از چند هفته بهبودی نبینید، ضعف یا لاغری عضله پیدا کنید یا انگشت قفل بماند، پزشک ممکن است جراحی را پیشنهاد کند. پس درمان بدون جراحی، «درمان قطعی» برای همه نیست.
آیا دستگاههایی مثل لیزر و مگنت بهتنهایی درد دست را خوب میکنند؟
معمولاً نه. این دستگاهها در کنار تمریندرمانی، آتل و اصلاح فعالیت میتوانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند، اما جای تشخیص درست و درمان علت اصلی را نمیگیرند. شواهد علمی هم برای هر دستگاه و هر بیماری متفاوت است؛ فیزیوتراپیست شما بعد از معاینه، مناسبترین ترکیب را انتخاب میکند.



دیدگاهها (۶)
سلام
وقتتون بخیر
من دستم دوبار شکسته و تو بیمارستان فیزیوتراپی کردم بعد سه ماه بازم درد میکنه
خسته شدم
کی میتونم مزاحمتون بشم برای دریاقت نوبت ؟؟؟
وقتتون خوش
دستم رو که خم میکنم (وقتی فرمون ماشینو میگیرم )
کف دستم درد شدید حس میکنم
واقعا اذیتم میکنه شما چه ورزشی یا روش درمانی رو بمن پیشنهاد میدید؟؟
سلام خانم دکتر
کف دست بنده دوسال پیش دچار شکستگی شده
بعضی وقتا تو سرما تیر میکشه
دلیلش چی میتونه باشه؟
سلام
وقت بخیر
من دستم رو یک بار عمل کردم و بدجوش خورده بود و دوباره عمل کردم
الان بعد یکسال هنوز دردش تو کف دستمه و گاهی تیر میکشه
دکتر میگه طبیعیه
میخواستم ببینم واقعا طبیعیه؟
روز خوش
بنده تاندون های دستم کشیده شده
و دکتر بهم گفته که نیاز به جراحی داره
روش درمانی برای رفع این درد وجود داره برای جلوگیری از عمل جراحی
ممنون میشم راهنماییم کنید
تشکر
خسته نباشید
یه چند روزیه بنده در زمان خواب دچار گرفتگی عضلات دست میشم
چیکار کنم رفع بشه این درد