الکترودرمانی یک روش درمانی فیزیکی است که در آن تحریکات الکتریکی با قرار گرفتن پد های الکتریکی
بر روی پوست به اعصاب و فیبرهای عضلانی اعمال می شود.الکترو درمانی که به آن در اصطلاح پزشکی الکتروتراپی
نیز گفته می شودیکی از درمان های دردهای ناشی از اختلالات استخوانی در فیزیوتراپی است، که با به کار گیری
این روش می توان دردهایی از قبیل گردن درد و کمر دردهای مزمن را کاهش و بر طرف نمود.

الکتروتراپی یا الکترو درمانی چیست؟

الکتروتراپی یا الکترودرمانی، به دسته‌ای از روش‌های درمانی در فیزیوتراپی گفته می‌شود که در آن از جریان‌های الکتریکی کنترل‌شده و بی‌خطر برای تحریک اعصاب و فیبرهای عضلانی است که استفاده می‌شود. در این روش، الکترودهایی (پدهای رسانا) روی پوست ناحیه موردنظر قرار می‌گیرند و جریان الکتریکی با شدت و فرکانس مشخص، از طریق پوست به بافت‌های زیرین منتقل می‌شود.

هدف اصلی این روش، تأثیرگذاری بر عملکرد سیستم عصبی و عضلانی برای دستیابی به یکی از این نتایج زیر است:
کاهش درد از طریق تعدیل سیگنال‌های عصبی درد (بر اساس نظریه دروازه کنترل درد) و تحریک آزادسازی اندورفین‌های طبیعی بدن، یا تحریک مستقیم انقباض فیبرهای عضلانی و جلوگیری از ضعف و آتروفی عضلانی در دوران بی‌حرکتی یا پس از آسیب.

درواقع الکتروتراپی یکی از مدالیته‌های رایج و مورد استفاده در فیزیوتراپی نوین است و کاملاً مستقل از سایر روش‌های فیزیکی مانند اولتراسوند تراپی (که بر پایه امواج صوتی است عمل می‌کند) یا لیزر درمانی (که بر پایه نور عمل می‌کند) برای بیماران استفاده می‌شود؛ اگرچه این روش‌ها اغلب به‌صورت مکمل یکدیگر در برنامه درمانی بیماران به کار می‌روند. به طور کلی الکتروتراپی، بسته به نوع جریان و فرکانس استفاده‌شده، اشکال مختلفی دارد ماننده تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS) و تحریک الکتریکی عضله (EMS)  که هرکدام کاربرد اختصاصی خود را دارند.

این روش درمانی طی دهه‌های اخیر به‌طور گسترده در مراکز فیزیوتراپی به کار گرفته شده و بخش مهمی از برنامه‌های توان‌بخشی برای طیف وسیعی از دردهای اسکلتی و عضلانی محسوب می‌شود.متخصصین فیزیوتراپی می توانند اهداف عضله سازی و لاغری را نیز با این روش دنبال کنند.

کاربردهای الکتروتراپی در فیزیوتراپی

همانطور که گفته شد الکتروتراپی یکی از روش‌های مورد استفاده در فیزیوتراپی است که با بهره‌گیری از جریان‌ها و تحریکات الکتریکی کنترل‌شده، با هدف کاهش برخی علائم درد، بهبود عملکرد عضلات و حمایت از فرایند توانبخشی به کار می‌رود. بسته به نوع دستگاه، شدت و فرکانس جریان، محل قرارگیری الکترودها و شرایط بیمار، اثرات مورد انتظار می‌تواند متفاوت باشد.

از این رو مهم‌ترین کاربردهای الکتروتراپی در فیزیوتراپی می‌توان به کمک به کنترل درد، تحریک عضلات، بهبود عملکرد حرکتی و حمایت از توانبخشی پس از برخی آسیب‌ها و اختلالات عصبی‌عضلانی اشاره کرد.

درمان با جریان الکتریکی معمولاً به‌عنوان بخشی از یک برنامه جامع فیزیوتراپی استفاده می‌شود و لزوماً جایگزین تمرینات درمانی، آموزش حرکتی یا سایر مداخلات توانبخشی نیست. شواهد علمی نیز نشان می‌دهند که اثربخشی الکتروتراپی به نوع تکنیک، وضعیت بیمار، هدف درمان و نحوه استفاده از آن وابسته است؛ بنابراین انتخاب روش و تنظیم پارامترهای درمان باید توسط فیزیوتراپیست و بر اساس ارزیابی بالینی انجام شود.

مهم‌ترین کاربردهای الکتروتراپی در فیزیوتراپی

⚡ کمک به کاهش و کنترل درد: برخی روش‌های الکتروتراپی، به‌ویژه تحریک الکتریکی عصب از راه پوست یا TENS، برای تعدیل درد مورد استفاده قرار می‌گیرند. بر طبق تحقیقات انجام شده شامل ۳۸۱ مطالعه تصادفی‌سازی‌شده نشان داده است که TENS می‌تواند در مقایسه با پلاسیبو، شدت درد را در زمان استفاده یا بلافاصله پس از آن کاهش دهد؛ با این حال، میزان اثر به شرایط و نوع درد وابسته است.

💪 تحریک و فعال‌سازی عضلات: تحریک الکتریکی عصبی‌عضلانی یا NMES می‌تواند برای ایجاد انقباض عضلانی و کمک به فعال‌سازی عضلاتی که به دلایل مختلف دچار ضعف یا کاهش فعالیت شده‌اند، مورد استفاده قرار گیرد. این روش در برخی برنامه‌های توانبخشی، در کنار تمرینات درمانی و با توجه به وضعیت فرد، به کار گرفته می‌شود.

🦵 کمک به بازآموزی حرکتی: در برخی بیماران، تحریک الکتریکی می‌تواند در کنار تمرینات عملکردی برای تقویت الگوهای حرکتی و مشارکت بهتر عضلات در فعالیت‌های هدفمند استفاده شود. به همین دلیل، الکتروتراپی ممکن است در برنامه‌های توانبخشی بیماران مبتلا به اختلالات حرکتی یا برخی آسیب‌های عصبی‌عضلانی نقش کمکی داشته باشد.

🏃 حمایت از بازتوانی پس از آسیب‌های عضلانی و اسکلتی: در برخی آسیب‌ها و دوره‌های پس از جراحی یا بی‌حرکتی، کاهش فعالیت عضله و ضعف عملکردی می‌تواند روند بازگشت به فعالیت را دشوار کند. در این شرایط، تحریک الکتریکی ممکن است در کنار تمرینات مناسب برای حمایت از فعال‌سازی عضلات و بازگشت تدریجی عملکرد مورد استفاده قرار گیرد.

🧠 کاربرد در توانبخشی برخی اختلالات عصبی: تحریک الکتریکی در بعضی برنامه‌های توانبخشی عصبی، از جمله توانبخشی بیماران پس از سکته مغزی، مورد بررسی و استفاده قرار گرفته است. هدف می‌تواند کمک به فعال‌سازی عضلات، بهبود برخی الگوهای حرکتی و حمایت از تمرینات عملکردی باشد. با این حال، نوع تحریک و هدف درمان باید بر اساس نقص حرکتی و شرایط اختصاصی بیمار انتخاب شود. مطالعات جدید نیز نشان داده‌اند که ترکیب NMES با سایر مداخلات توانبخشی می‌تواند در برخی شاخص‌های عملکرد اندام تحتانی پس از سکته مغزی مفید باشد، هرچند کیفیت و میزان شواهد بسته به پیامد مورد بررسی متفاوت است.

🦶 کمک به توانبخشی پس از برخی آسیب‌های مچ پا: NMES در برنامه‌های توانبخشی برخی آسیب‌های مچ پا نیز مورد بررسی قرار گرفته است. شواهد جدید نشان می‌دهند که افزودن تحریک الکتریکی عصبی‌عضلانی به برنامه توانبخشی می‌تواند در برخی بیماران به بهبود روند بازتوانی کمک کند، اما نتیجه نهایی به نوع آسیب، شدت آن و سایر اجزای برنامه درمانی وابسته است.

🏋️ کمک به تقویت عملکرد عضلانی: هنگامی که ضعف عضلانی یا کاهش توانایی فعال‌سازی عضله وجود داشته باشد، تحریک الکتریکی می‌تواند به‌عنوان یک ابزار کمکی در برنامه تقویت و بازتوانی مورد استفاده قرار گیرد. در این کاربرد، هدف اصلی جایگزین کردن تمرینات فعال نیست؛ بلکه می‌توان از تحریک الکتریکی برای تکمیل برنامه تمرینی و تسهیل فعال‌سازی عضلات استفاده کرد.

روش های الکتروتراپی

امروزه انواع مختلفی از روش‌های الکتروتراپی وجود دارد که شامل :

• امواج مافوق صوت
• اولتراسوند تراپی
• اینترفرانشیا‌ل‌ تراپی‌
• مگنت تراپی
• تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS)
• لیزر درمانی و تحریک عضله است.

در روش امواج مافوق صوت از امواج صوتی برای تسریع فرآیند درمان استفاده می‌شود.

انواع الکتروتراپی

الکتروتراپی به مجموعه‌ای از روش‌های درمانی گفته می‌شود که با استفاده از جریان‌های الکتریکی کنترل‌شده، بافت‌ها و اعصاب را با اهدافی مانند کاهش درد، تحریک عضلات و بهبود عملکرد حرکتی تحت تأثیر قرار می‌دهد. نوع جریان، شدت، فرکانس و مدت درمان بر اساس شرایط بیمار و هدف درمان توسط فیزیوتراپیست تعیین می‌شود بنابراین الکتروتراپی یک روش واحد نیست و انواع مختلفی دارد در ادامه به مهمترین روش‌های رایج الکتروتراپی می‌پردازیم.

روش درمانی الکتروتراپی

الکتروتراپی یک روش درمانی است که در آن از تحریک الکتریکی با هدف کاهش علائم درد و ناراحتی از طریق
دستکاری عملکرد اعصاب فعال در مکانیزم درد و یا سیستم اپیوئیدی استفاده می‌شود. روش‌های مختلف
مورد استفاده برای این درمان با مکانیزم‌های فیزیولوژیک متفاوت افراد ارتباط دارد. به این ترتیب اثربخشی
الکتروتراپی با توجه به سطح و نوع درد و ناراحتی بیمار متفاوت است، اما تحقیقات انجام شده در این رابطه
نشان می‌دهند هنگامی که از این روش به نحو درست استفاده شود، امکان کاهش چشمگیر درد و ناراحتی
بیمار در نتیجه آن وجود دارد. در حوزه کلینیکی، در اکثر مواقع فرض می‌شود تحریک الکتریکی می‌تواند یک درمان
مناسب برای تسکین مشکلات و ناراحتی‌های خاص باشد.

آیا الکتروتراپی بی خطر است؟

در هنگام استفاده از این درمان امواج الکتریکی از طریق چند جفت الکترود از پوست عبور کرده و فقط تا به عمق
2.5 سانتی متر در بدن نفوذ می‌کند (سطحی که فیبرهای عصبی در آن قرار دارند). مشخص است که این مقدارکم
از جریان الکتریکی نمی‌تواند بیمار را در معرض خطر خاص قرار دهد. به هر حال، با وجودی که الکتروتراپی یکی از
ایمن‌ترین روش‌های درمان امروزی است، در برخی موارد نباید از آن برای افراد استفاده شود.

موارد منع استفاده

• در مواردی که فرد در دوره سه ماه اول بارداری قرار داشته باشد (به هر حال در طول دوره‌های سه ماه دوم و
  سوم بارداری تحت نظارت پزشک می‌توان از این درمان استفاده کرد)
• در مواردی که فرد قبلاً به اختلال سیستم لنفاوی دچار شده باشد. در حقیقت تحریک الکتریکی عصب از روی پوست
  می‌تواند بر عملکرد سیستم لنفاوی تاثیر گذاشته و باعث تجمع مایع در نقاط تحت درمان شود.
• در مواردی که فرد احساس بی‌حسی و گزگز در ناحیه تحت درمان داشته باشد.
• علاوه بر این در هنگام استفاده از این درمان باید وضعیت پوست فرد نیز مورد توجه قرار گیرد.

دستگاه TENS

این دستگاه، جریان الکتریکی کم ولتاژی را به عصب می فرستد،که از طریق رابط هایی که به پشت شما چسبیده اند،
عبور کرده و به نخاع می رسندو موجب سوزن سوزن شدن پوست می شود. اندازه پالس های الکتریکی را می توان
به صورت دستی و بر اساس شدت درد کنترل کرد.

الکتروتراپی دیسک کمر

همان طور که توضیح داده شد در الکتروتراپی از پالس های الکتریکی برای درمان استفاده می شود. با ارسال پالس های الکتریکی
به عضلات کمر، فعالیت بافت ها و اعصاب کمر افزایش می یابد که این می تواند به تسکین درد دیسک کمر کمک کند. به طور کلی الکترو درمانی
یک روش غیر تهاجمی برای تسکین درد است.

عوارض الکتروتراپی

اگرچه الکتروتراپی سودمند است، اما تحت یک سری شرایط خاص می تواند خطرناک باشد. یکی از این شرایط
این است که نادرست انجام شود. مقدار شدت جریان باید کنترل شده باشد زیرا می تواند باعث تاول پوست و
مشکلات دیگری شود. همچنین شدت جریان به قدرت عضلات هم وابسته است. فیزیوتراپیست ها با توجه
به حجم ماهیچه یا بافت آسیب دیده مقدار شدت جریان را تنظیم می کنند.

 الکتروتراپی با انتخاب صحیح نوع جریان، تنظیم مناسب و مدت درمان انجام شود و با تحت نظر متخصص برای شما معمولاً روشی کم‌خطر و غیرتهاجمی محسوب می‌شود؛ بااین‌حال ممکن است در برخی افراد عوارضی مانند قرمزی، تحریک پوستی، احساس سوزش یا ناراحتی موقت در محل قرارگیری الکترودها ایجاد شود. شدت این واکنش‌ها به نوع جریان الکتریکی، وضعیت پوست و شرایط بیمار بستگی دارد و معمولاً پس از پایان درمان برطرف می‌شود. استفاده نادرست از دستگاه یا اعمال جریان با شدت نامناسب می‌تواند خطر تحریک یا آسیب پوستی را افزایش دهد بنابراین انتخاب پارامترهای درمانی باید توسط فیزیوتراپیست و متناسب با شرایط هر بیمار انجام شود.

بخوانید و بدانید: با فواید فیزیوتراپی زانو بیشتر آشنا شوید

از مهم ترین فواید الکترو درمانی می توان به موارد زیر اشاره کرد :

• درد سیاتیک
• تحریک ماهیچه ها
• بهبود درد در ناحیه لگن
• ترمیم فلج اعصاب صورت
• کاهش التهاب در محل درد
• افزایش گردش خون در بدن
• درد و ناراحتی پس از عمل جراحی
• رفع درد قوزک حاد و مزمن و آرتروز مفصل قوزک
• آزاد سازی اندورفین که به عنوان هورمون های ضد درد در بدن فعالیت می کنند.

کلینیک فیزیوتراپی پارسا با استفاده و بهره گیری از کادری باتجربه و حرفه ای سعی خواهد کرد تا شما را در بهبود عضلات و به دست آوردن سلامت کامل همراهی کند. جهت دریافت نوبت می توانید با این کلینیک در روزها و ساعات کاری تماس حاصل فرمایید.

سوالات متداول دستگاه الکترودرمانی